ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻ ԷԿՈՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ, ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ, ՎԵՐԱՐՏԱԴՐՄԱՆ ԵՎ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ՏԱՐԵԿԱՆ ՈՒ ՀԱՄԱԼԻՐ ԾՐԱԳՐԵՐԸ ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ

Հոդված 3.

Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում 2002 թվականի հունվարի 1-ից:

Հայաստանի Հանրապետության
ՆախագահՌ. Քոչարյան
Երեւան
27 դեկտեմբերի 2001 թ.
ՀՕ-276

ՏԱՐԵԿԱՆ ԵՎ ՀԱՄԱԼԻՐ ԾՐԱԳՐԵՐ
ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻ ԷԿՈՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ, ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ, ՎԵՐԱՐՏԱԴՐՄԱՆ ԵՎ
ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ

Համալիր եւ տարեկան ծրագրերը ներառում են`

1. Ներածություն.
2. Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման համալիր ծրագրի նպատակը եւ խնդիրները.
3. Տեղեկանք Սեւանա լճի ու դրա ջրհավաք ավազանի ջրային պաշարների, կենդանական եւ
բուսական աշխարհի, էկոլոգիական ենթահամակարգերի մասին.
4. Ծրագրի գործողությունները եւ միջոցառումները.
5. Սպասվող արդյունքները.
6. Ջրային ռեսուրսների եւ կենսապաշարների օգտագործման չափաքանակների
սահմանումը.
7. Ծրագրի մոնիթորինգը եւ վերահսկողությունը:

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Սեւանա լիճը Հայաստանի բնության հրաշալիքներից եւ հայ ժողովրդի ազգային
խորհրդանիշներից է, որն ունի հանրապետական եւ տարածաշրջանային բացառիկ
տնտեսական ու էկոլոգիական նշանակություն:
Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանը, համաձայն «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքի, ընդգրկում է
Սեւանա լճի բուն ջրհավաք ավազանը (շուրջ 4890 կմ
2
) եւ Արփա գետի ջրհավաք ավազանի
վերնագավառը` Կեչուտի ջրամբարից հոսանքն ի վեր ընկած տարածքներն ու Որոտան գետի
ջրհավաք ավազանի վերնագավառները` Սպանդարյան ջրամբարից հոսանքն ի վեր ընկած
տարածքները, որոնց սահմանները դեռեւս վերջնականապես ճշգրտված չեն: Սեւանա լիճը
Հայաստանի ջրային հաշվեկշռում բացառիկ տեղ է գրավում: Մինչեւ լճի մակարդակի
արհեստական իջեցումը այստեղ էր կուտակված հանրապետության ջրային պաշարների
ավելի քան 80 տոկոսը (58,5 մլրդ մ
3
), որը 5 անգամ ավելի է հանրապետության
մակերեւութային ջրային հոսքից եւ մոտ 35 անգամ ավելի է մնացած ջրամբարներում
կուտակված ջրային պաշարներից:
Սեւանա լիճը իր եզակի ու հարուստ ֆլորայով եւ ֆաունայով արժեքավորվում է

հանրապետության կենսաբազմազանության համակարգում, իսկ կենսապաշարները կարեւոր
տեղ են գրավում մարզի եւ հանրապետության բնակչության սննդաբաժնում, մասնավորապես`
դրա ձկնային պաշարները: Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության,
էներգետիկայի եւ տնտեսության այլ ճյուղերի զարգացումը սերտորեն կապված է Սեւանա լճի
ջրային ռեսուրսների օգտագործման հետ, հատկապես նրա քանակական եւ որակական
հատկանիշների հետ:
Սեւանա լիճը իր ֆիզիկական, քիմիական, կենսաբանական ցուցանիշներով համարվում է
խմելու համար բարձրորակ բնական ջրամբար եւ այդ տեսակետից` ՀՀ ռազմավարական
գերակայական նշանակություն ունեցող բնական պաշար:
Ցավոք, սկսած 30-ական թվականներից Սեւանա լճի ջրի ինտենսիվ եւ ոչ հաշվենկատ
օգտագործման հետեւանքով խախտվել է լճի հավասարակշռությունը` առաջ բերելով
ջրակենսաբանական պրոցեսների եւ ամբողջ էկոհամակարգի խաթարում, որի շարունակման
դեպքում վտանգվում է Սեւանա լճի` որպես քաղցրահամ ջրամբարի գոյությունը:
Հաշվի առնելով Սեւանա լճի էկոլոգիական վիճակի բարելավման հրատապությունը` ՀՀ
Ազգային ժողովը 2001 թ. ընդունել է «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքը, որով սահմանվում է, որ
Սեւանա լճում եւ դրա ջրհավաք ավազանում մարդկային ցանկացած գործունեություն պետք է
իրականացվի Սեւանա լճի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ օգտագործման
համալիր եւ տարեկան ծրագրերի հիման վրա (13-րդ եւ 14-րդ հոդվածներ): Վերջինների
պահանջների հիման վրա ՀՀ կառավարությունը մշակել եւ ՀՀ Ազգային ժողովի հաստատմանն
է ներկայացրել սույն ծրագրերը:
Համալիր եւ տարեկան ծրագրերի ռազմավարությունը եւ դրանց իրականացման
անհրաժեշտ գործողությունները սահմանվել են համաձայն «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքի 3-
րդ, 5-րդ, 6-րդ, 8-15-րդ հոդվածների:
Ծրագրերի նախապատրաստման համար հիմք են ծառայել նաեւ Համաշխարհային բանկի
աջակցությամբ Շրջակա միջավայրի նախարարության կողմից իրականացված եւ ՀՀ
կառավարության կողմից հավանության արժանացած «Սեւանա լճի էկոլոգիական
հավասարակշռության վերականգնում» եւ «Շրջակա միջավայրի պահպանության ազգային
գործողություններ» ծրագրերը, Սեւանա լճի էկոլոգիական հիմնախնդրի լուծման վերաբերյալ
ԽՍՀՄ ԳԱ լճաբանության ինստիտուտի կողմից մշակված վերլուծություններն ու ծրագրերը:
Ծրագրի միջոցառումների ցանկի պատրաստման համար հիմք են ծառայել ՀՀ տարբեր
նախարարությունների, գերատեսչությունների, ինչպես նաեւ գիտահետազոտական
կազմակերպությունների կողմից Շրջակա միջավայրի նախարարությանը ներկայացված
ծրագրերը եւ առաջարկությունները:
(բաժինը փոփ. 04.03.20 ՀՕ-116-Ն)

2. ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻ ԷԿՈՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՄԱՆ, ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ, ՎԵՐԱՐՏԱԴՐՄԱՆ ԵՎ
ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐ ԾՐԱԳՐԻ ՆՊԱՏԱԿԸ ՈՒ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

Ծրագրի հիմնական նպատակն է Սեւանա լճի, որպես ազգային եւ տարածաշրջանային
նշանակության քաղցրահամ ջրավազանի, պահպանումը, էկոլոգիական
հավասարակշռության վերականգնումը եւ Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգի
բնականոն ներդաշնակ զարգացման եւ կայուն օգտագործման ապահովումը:

Ծրագրի խնդիրներն են`

- համալիր միջոցառումների ներդրմամբ Սեւանա լճի մակարդակի իջեցման
կանխարգելումը եւ դրա մակարդակի առնվազն 6 մետրով բարձրացման ապահովումը` որպես
լճի ջրի նախկին քանակական եւ որակական ցուցանիշների վերականգնման եւ
էվտրոֆիկացիայի կանխարգելման նախապայման.
- Սեւանա լճի եւ դրա ջրհավաք ավազանում բնօգտագործման նորմավորման ու
կանոնակարգման միջոցով լճի էկոհամակարգի եւ դրա առանձին բաղադրիչների վրա
անթրոպոգեն բացասական ներգործությունների (այդ թվում` աղտոտվածության) նվազեցումը,
դրանց հետագա դեգրադացիայի կանխարգելումը.
- Սեւանա լճի ջուրը` որպես խմելու ջրի օգտագործման աղբյուրի պահպանության
ապահովումը.
- ձկնային պաշարների վերարտադրության ապահովումը.
- ռեկրեացիոն (հանգիստ եւ տուրիզմ) տնտեսաճյուղի արդյունավետ զարգացումը.
- լանդշաֆտային ու կենսաբանական բազմազանության, հազվագյուտ, էնդեմ եւ գիտական
ու տնտեսական բարձրարժեք տեսակների պահպանման, վերականգնման եւ վերարտադրման
ապահովումը.
- կառավարման համակարգի բարելավումը.
- ջրօգտագործման արդյունավետ համակարգի ստեղծումը:

3. ՏԵՂԵԿԱՆՔ ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻ ՈՒ ԴՐԱ ՋՐՀԱՎԱՔ ԱՎԱԶԱՆԻ ՋՐԱՅԻՆ ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ,
ԿԵՆԴԱՆԱԿԱՆ ՈՒ ԲՈՒՍԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԻ, ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԵՆԹԱՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԻ ՄԱՍԻՆ

Սեւանա լճի եւ դրա ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգը հազարամյակներ շարունակ
հանդիսացել է հայ ժողովրդի կենսագոյության հիմնական նախապայմանը եւ ներկայումս էլ

ընդգրկված է մարդու հասարակական-տնտեսական գործունեության տարբեր ոլորտներում:
Սեւանա լճի եւ դրա ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգի օգտագործումը հիմնականում
ընթացել է տարերայնորեն, իրավական դաշտի անկատարության, լանդշաֆտների
տարածագործառնական ոչ ճիշտ պլանավորման, ինչպես նաեւ դրանց գիտական
հիմնավորումների բացակայության պայմաններում, հատկապես լճից ջրային պաշարների
անհեռատես օգտագործման հետեւանքով: Դրանց արդյունքում Սեւանա լճի էկոհամակարգը
հայտնվել է անբարենպաստ եւ էկոլոգիապես անհավասարակշիռ իրավիճակում, որը
հիմնականում պայմանավորված է հետեւյալ գործոններով.

3.1. Սեւանա լճի ջրային պաշարների անհեռատես օգտագործումը

Նկատի ունենալով Սեւանա լճի ջրային հարուստ պաշարները` դեռեւս երեսունական
թվականներից հանրապետության տնտեսության համար էներգետիկ բազա ստեղծելու,
ինչպես նաեւ Արարատյան գոգավորության անջրդի հողերի յուրացման (մոտ 100 հազ. հա)
նպատակով մշակվեց Սեւանա լճի ջրերի օգտագործման համալիր սխեման, որի հիմքում
դրված էր Սեւանա լճի ջրի դարավոր պաշարների ինտենսիվ օգտագործումն էներգետիկ եւ
գյուղատնտեսական նպատակներով, լճի մակարդակի իջեցմամբ նրա հայելակրճատումը եւ
հատակից (գրունտից) ազատված հողատարածքների ներառումը տնտեսության ոլորտ:
Սկսած 30-ական թվականներից մինչեւ այսօր այդ ծրագրի իրականացման հետեւանքով
օգտագործվել է ջրի ծավալի գրեթե 44 տոկոսը կամ 26 մլրդ մ
3
(դրա մոտ 65 տոկոսը
օգտագործվել է էներգետիկ, իսկ 35 տոկոսը գյուղատնտեսական նպատակներով),
մակարդակը իջել է 20 մետրով, լճի հատակից ազատվել է 25 հազ. հա տարածք, որը
գյուղատնտեսական տեսակետից համարվում է ոչ լիարժեք հողատարածք: Լճի ջրերի
այդպիսի ոչ հիմնավորված շահագործումը բերեց բնապահպանական տեսակետից մի շարք
բացասական երեւույթների եւ գործընթացների զարգացմանը, որոնք չէին կանխատեսված
համալիր սխեմայում: Դա վերաբերում է լճում ընթացող մի շարք անցանկալի
ջրակենսաբանական, ջրաֆիզիկական եւ ջրաքիմիական պրոցեսներին, որոնց հետեւանքով
լճում, սկսած 60-ական թվականներից, սկսվեցին էվտրոֆիկացիայի երեւույթներ, որոնց
արդյունքում 80-ական թվականներից արդեն նկատվում էր լճի օլիգոտրոֆ վիճակից անցումը
դեպի էվտոտրոֆ վիճակի: Վերջինիս վառ վկայությունն է Սեւանա լճի եւ դրա ջրի ներկայիս մի
շարք ցուցանիշերի համեմատությունը մինչեւ մակարդակի իջեցման ցուցանիշերի հետ`
լճի ներկա մակարդակը 1896.66 մ է, իջել է շուրջ 20մ,
մակերեսը 1240 քառ. կմ է, փոքրացել է 180 քառ. կմ-ով,
ծավալը 32.5 մլրդ մ
3
է, նվազել է 26.0 մլրդ մ
3
-ով:
Լճի մակարդակի իջեցման հետ նկատվել է ֆիտոպլանկտոնի թվաքանակի եւ
կենսազանգվածի աճ: Ֆիտոպլանկտոնի թվաքանակը փոփոխվել է 485 հազ. բջ/լ-ից մինչեւ 29
մլն բջ/լ, իսկ կենսազանգվածը 0.58 գ/մ
2
-ից մինչեւ 15.8 գ/մ
2
: Բացի այդ, խախտվել են լճի
ֆիզիկաքիմիական, թթվածնային եւ ջերմաստիճանային ռեժիմները. օրինակ` միջին
խորությունը 41մ-ից նվազել է 26մ, թափանցելիությունը` 14,3-ից 4,5 մ, թթվածնի քանակը` 6
գ/մ
3
-ից 2 գ/մ
3
, միներալ ազոտը` 0,003 գ/մ
3
-ից 0,16 գ/մ
3
(իսկ ընդհանուրը 0,07 գ/մ
3
-ից 0,64 գ/մ
3
),
միներալ ֆոսֆորը` 0,007 գ/մ
3
-ից 0,32 գ/մ
3
: Այս բոլորը վկայում են Սեւանա լճի արագ
«ծաղկման», էվտրոֆացման եւ այլ էկոլոգիական անցանկալի բացասական գործընթացների
արագացման տենդենցի մասին:
Սեւանա լճի 2000 թ. ջրային հաշվեկշիռը ներկայացված է ստորեւ:

ՍԵՒանա լճի ջրային հաշվեկշիռը (մլն մ
3
)

Ջրային հաշվեկշռի տարրերը Ընդամենը տարվա ընթացքում
Մուտք
Լիճը թափվող գետեր
Արփա-Սեւան թունելով
Տեղումները լճի մակերեւույթի վրա
Ստորերկրյա հոսք
Ընդամենը
Ելք
Հրազդան գետով
Գոլորշիացում լճի մակերեւույթից
Ստորերկրյա հոսք
Ընդամենը
կուտակում (նվազում)
Բացարձակ անկապք
Հարաբերական անկապք %
մինչեւ 740.5
մինչեւ 311.1
388.0
94.2
1533.8
190.0
1370.9
14.4
1575.3
-61.4
19.8
1.2

Հայտնի է, որ Սեւանա լճի ջրային հաշվեկշռի առավել կարեւոր բաղադրիչը լճի մակերեսից

գոլորշիացումն է:
Վերջին հարյուրամյակի ընթացքում մոլորակի ջերմաստիճանը բարձրացել է 0.3-0.6
0
C եւ
շարունակում է բարձրանալ: Կփոփոխվեն նաեւ մթնոլորտային տեղումները: Այդ
փոփոխությունները կհանգեցնեն ջրային ռեսուրսների փոփոխության, այդ թվում` կփոփոխվի
գոլորշիացումն ինչպես ցամաքից, այնպես էլ ջրային մակերեսից: Հայաստանի տարածքում
կլիմայի դինամիկ փոփոխության ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ վերջին
տասնամյակների ընթացքում օդի ջերմաստիճանը բարձրացել է 0.7
0
C-ով, իսկ մթնոլորտային
տեղումների քանակը պակասել է միջին հաշվով 6 տոկոսով:
Սպասվում է, որ ապագայում Սեւանա լճի մակերեսից գոլորշիացումը է ́լ ավելի կմեծանա
կլիմայական պայմանների փոփոխության պատճառով, քանի որ աշխարհի մասշտաբով
ջերմոցային գազերի մթնոլորտ արտանետումների պատճառով տեղի է ունենում կլիմայի
համամոլորակային տաքացում:
Ձեռնարկված միջոցառումները: Հաշվի առնելով Սեւանա լճում ընթացող էկոլոգիական եւ
սոցիալ-տնտեսական խիստ բացասական հետեւանքները` դեռեւս 60-ական թվականներից ՀՀ
կառավարությունը մշակել եւ իրականացրել է մի շարք միջոցառումներ Սեւանա լճի
մակարդակը նվազագույնը 6 մետրով բարձրացնելու ուղղությամբ: Այդ նպատակով 1961 թ.
սկսվել եւ 1981 թ.-ից շահագործման է հանձնվել Արփա-Սեւան 48 կմ-ոց ջրատարի կառուցումը,
որի շնորհիվ տարեկան Սեւանա լիճ է տեղափոխվում մոտ 300 մլն մ
3
ջուր: 80-ական թվերին
սկսվել էին Եղվարդի եւ Մարմարիկի ջրամբարների կառուցման աշխատանքները, որոնք 90-
ական թվականներին դադարեցվեցին: Այդ ժամանակահատվածում ստեղծվեցին նաեւ
Արարատյան դաշտի հողերի ոռոգման նոր այլ ջրաղբյուրներ (Մխչյանի, Երասխավանի եւ մի
շարք այլ ջրհան կայաններ, ստորգետնյա ջրհորներ եւ այլն), կառուցվեցին ջերմային ու
հիդրոէլեկտրակայաններ (Սպանդարյանի, Տաթեւի եւ Շամբի հիդրոէլեկտրակայանները,
Երեւանի եւ Հրազդանի ջերմաէլեկտրակայանները) եւ Հայաստանի ատոմակայանը: Սեւանա
լճի էկոհամակարգի առողջացման եւ ոռոգման արդի մեթոդների ներդրման զարգացման
միջոցառումների վերաբերյալ (բացառելով լիճ թափվող գետերից ոռոգման համար
անմիջական ջրառը) ՍՍՀՄ Կենտկոմի եւ Մինիստրների խորհրդի 1978 թ. սեպտեմբերի 28-ի
«Սեւանա լճի բնական ռեսուրսների պահպանման եւ արդյունավետ օգտագործման մասին»
թիվ 812 որոշմամբ գետերից ջրառի փոխարեն նախատեսվել է կառուցել լճից սնվող 12
պոմպակայան` ոռոգելի տարածքներին մեխանիկական եղանակով ջուր մատակարարելու
համար: Այս բոլորի շնորհիվ մինչեւ 1990 թ. Սեւանա լճի մակարդակը բարձրացվեց 1,5 մետրով,
որը զգալի ներդրում էր էկոլոգիական վիճակի բարելավման գործում: Սակայն 90-ական
թվականներին, էներգետիկ, տնտեսական ճգնաժամերի եւ այլ օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ
պատճառներով պայմանավորված, նորից սկսվեց Սեւանա լճի ջրի պաշարների ակտիվ
օգտագործումը: Այսօրվա վիճակով ոչ միայն օգտագործվել են նախորդ տարիներում արդեն
կուտակված ջրային պաշարները, այլեւ շարունակվում է լճի մակարդակի հետագա իջեցումը:
Այս գործընթացի հետագա զարգացումը կհանգեցնի լճի էկոլոգիական վիճակի
վատթարացման եւ Սեւանա լճի, որպես քաղցրահամ ջրաղբյուրի, անդարձ կորստյան:
Հարկ է նշել, որ կառավարության թիվ 812 որոշմամբ նախատեսված պոմպակայանների
կառուցումը ներկայիս պայմաններում տնտեսապես նպատակահարմար չէ: Դրա փոխարեն
անհրաժեշտ է նախատեսել լճի ջրհավաք ավազանի բարձր նիշերում փոքր ջրամբարների
կառուցման կամ Որոտան-Արփա-Սեւան թունելի ելքի մասում թունելի ջրի բազայի վրա,
Ծովինար գյուղի մոտ մեկ պոմպակայանի կառուցումը, որը կփոխարինի ներկայումս գործող եւ
նախատեսվող պոմպակայաններին, ու կբացառվի լիճ թափվող գետերից ջրառը:

3.2. Սեւանա լճի եւ դրա մեջ թափվող գետերի աղտոտվածության մեծացումը

Սեւանի ավազանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման գիտականորեն ոչ հիմնավորված
պլանավորումը հանգեցրեց այդ տարածաշրջանի եւ դրա բնական պաշարների ինտենսիվ
յուրացմանը եւ դրանով պայմանավորված` բնակչության արագընթաց աճին եւ շրջակա
միջավայրի ուրբանացմանը, որոնց արդյունքում անհամեմատ մեծացավ Սեւանա լճի
արդյունաբերական եւ գյուղատնտեսական աղտոտվածությունը, այդ թվում` բնակավայրերի
կոմունալ եւ կենցաղային կեղտաջրերի` առանց մաքրման հոսքը դեպի լիճ:
Ձեռնարկված միջոցառումները: Նշված բացասական երեւույթների վերացման նպատակով
զգալի աշխատանքներ են կատարվել նաեւ Սեւանա լճի ջրերի աղտոտվածության նվազեցման
գործում: Կառուցվել եւ նախկինում գործում էին մի շարք խոշոր բնակավայրերի մաքրման
կայաններ, սկսվել էին Սեւանի ավազանի կոյուղու կոլեկտորի կառուցման աշխատանքները,
որոնցից առաջինների գործունեությունը դադարեցվել է էներգետիկ ճգնաժամի պատճառով,
իսկ երկրորդինը` տնտեսական ճգնաժամի եւ մաքրման կայանների նկատմամբ սկզբունքային
տարբեր մոտեցումների ձեւավորման հետեւանքով:
Մշակվել են ծրագրեր ավազանում գյուղատնտեսության վերակառուցման ուղղությամբ,
հատկապես դրանում քիմիական պարարտանյութերի եւ պեստիցիդների քանակների
կրճատման, դրանց` կենսաբանական եւ նորագույն այլ տեխնոլոգիաներով փոխարինման
ուղղությամբ:
Վերջին 30-40 տարիների ընթացքում Սեւանա լճի ափամերձ գոտում (լճի նախկին հատակ
հանդիսացող հողագրունտներում) կատարվել են անտառապատման լայն միջոցառումներ`
հիմնվել է շուրջ 13 հազ. հա անտառ: Այս միջոցառման շնորհիվ ոչ միայն ամրակայվել են
ափամերձ շարժուն գրունտները, այլեւ նվազեցվել է ավազանի լանդշաֆտների էրոզիոն

տարբեր նյութերի ազատ մուտքը Սեւանա լիճ, այսինքն` կանխվել է լճի աղտոտումն այդ
նյութերով: Սակայն վերջին տարիների ծանր տնտեսական պայմաններն ու էներգետիկ
ճգնաժամը զգալի վնաս են հասցրել անտառի ափամերձ եւ ամբողջ ավազանի անտառային
էկոհամակարգին, իրականացվել են ապօրինի ծառահատումներ, որի հետեւանքով
ակտիվացել են էրոզիոն գործընթացները եւ ավելացել են բացասական տարրերի եւ հանքային
էլեմենտների մուտքը լիճ:

3.3. Կենսապաշարների օգտագործումը

Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանն ունի ինքնատիպ եւ հարուստ կենսաբազմազանություն:
Կարգաբանական առումով կենդանական աշխարհը հետեւյալն է. կաթնասուններ` 34 տեսակ,
թռչուններ` 267, երկկենցաղներ` 3, սողուններ` 17, ձկներ` 9:
Ջրային կամ ջրաճահճային կենդանիների համար որպես ապրելավայր ծառայում են
Սեւանա լճի ջրերը, առափնյա ճահճուտներն ու լիճ թափվող գետերի գետաբերանները: Վերջին
4 տասնամյակի ընթացքում Սեւանա լճի մակարդակի 19 մ իջեցումը, ինչպես նաեւ ավելի քան
10 հազ.հա ճահճուտների արհեստական չորացումը խիստ բացասաբար են անդրադարձել
ավազանի կենդանական աշխարհի վրա, որը հատկապես ցայտուն կերպով արտահայտված է
թռչունների մոտ: Սեւանի ավազանում հանդիպում էին 267 տեսակի թռչուններ, որոնցից 48-ը
բնադրող էին: Այսօր դրանցից շատերը` մոխրագույն սագը, տուրպան, կարմրակտուց եւ
կարմրագլուխ բադերը, սպիտակագլուխ բադը (սավկան), չեն բնադրում լճի տարածքում: 1996
թ. տվյալներով պարկի տարածքում հանդիպող բնադրող թռչուններն են սեւ փարփարը,
կռնչան բադը եւ հայկական որորը: Վերջինս գրանցված է Կարմիր գրքում` որպես
սահմանափակ արեալ եւ առավել խոցելի բնադրավայր ունեցող տարատեսակ:
Սողուններից հանդիպում են մի շարք մողեսներ, որոնցից անհրաժեշտ է նշել
սպիտակափոր մողեսը, նաիրյան մողեսը, ռոստոմբեկովի մողեսը, հայկական մողեսը, իսկ
օձերից` սովորականը, ջրային լորտուները, պղնձօձը, լեռնատափաստանային իժը:
Երկկենցաղներից առկա են կանաչ դոդոշը, լճագորտը եւ փոքրասիական գորտը:
Ձկներից գրանցված են Սեւանի իշխանը իր 4 ռասաներով, սիգը, Սեւանի բեղլուն, կողակը եւ
լճածածանը:
30-ական թվականներից սկսած` Սեւանա լճում մարդու կողմից (կանխամտածված)
վերաբնակեցվել են մի շարք ջրային կենդանիներ, այդ թվում` սիգ ձկնատեսակը
(կանխամտածված), լճածածանը եւ խեցգետինը (ոչ կանխամտածված) եւ այլն:
Սեւանի ավազանի տարածքում հայտնաբերված են 1600 բարձրակարգ բուսատեսակներ,
որոնցից 94-ը` ծառեր եւ թփեր:
Սեւանա լճի առափնյա գոտին հիմնականում գտնվում է լճի մակարդակից 0-20մ
բարձրության վրա եւ ներկայացնում է լճի մակարդակի իջեցման արդյունքում ազատված
գրունտներ` շուրջ 25 հազ. հա, որի զգալի մասը ծածկված է արհեստական անտառներով:
Սեւանի ջրհավաք ավազանի տափաստանային գոտին` 1906-2400մ ծովի մակերեւույթից
բարձր, հիմնականում ներկայացված է չոր եւ տիպիկ տափաստաններին բնորոշ
խոտաբույսերով` շյուղախոտ, փետրախոտ եւ այլն: Այստեղ աճում են նաեւ գիհու, մասրենու,
արոսենու, կծուխորի, այծատերեւուկի եւ այլ թփուտներ: Բավական շատ են գազերը,
ոզնաթփերը, որոնց թվում կան մի շարք հազվագյուտ եւ անհետացող տեսակներ:
Մարդու կողմից առավել յուրացված է տափաստանային գոտին, որի զգալի մասը վերածվել
է վարելահողերի, իսկ մնացածը ակտիվ օգտագործվում է որպես խոտհարքեր եւ
արոտավայրեր, առանց պահպանելու բուսական եւ կենդանական աշխարհի պահպանության
ագրոկենսաբանական անհրաժեշտ նորմերը: Այս գոտում է գտնվում խախտված հողերի զգալի
մասը:
Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի մերձալպյան եւ ալպյան գոտին (2400 մ-ից բարձր)
ներկայացնում է բարձրլեռնային սարահարթ, որի բուսածածկը կազմված է ալպյան
մարգագետնային բուսատեսակներից եւ հիմնականում օգտագործվում է որպես ամառային
արոտավայր:
Ազգային պարկի տարածքում հանդիպում են մի շարք էնդեմիկ եւ հազվագյուտ
բուսատեսակներ, ինչպիսիք են ոզնաթուփ գաբրիելյանի, գազ գյոկչայի, լրջուն սեւանի,
արոսենի լուրիստական, արոսենի հայաստանյան, կուժկոտրուկ վոլգյան եւ այլն:
Սեւանի ջրհավաք ավազանում (Գեղարքունիքի մարզի սահմաններում) անտառները
կազմում են շուրջ 17 հազ. հա, որից 12 հազ. հա-ն արհեստական անտառտնկարկներ են եւ
իրենցից ներկայացնում են սոճու, բարդենու, փշատենու, չիչխանի եւ մի շարք այլ ծառերի ու
թփերի համակեցություններ: Առավել խոցելի են բնական անտառկղզյակները, որոնք ապօրինի
ծառահատումների հետեւանքով խիստ վնասվել են:
Սեւանի ջրհավաք ավազանում, ինչպես հանրապետության ամբողջ տարածքում,
կենսապաշարների օգտագործումը գրեթե անկառավարելի է, սահմանված չեն դրանց
օգտագործման ժամկետների ու չափաքանակների վերաբերյալ նորմեր, ստանդարտներ, այդ
թվում` բնական կերհանդակների եւ խոտհարքների մելիորացիայի ուղղությամբ: Բնական
կենսապաշարների չկանոնակարգված օգտագործման հետեւանքով տեղի են ունեցել
տարածաշրջանի կենսաբազմազանության զգալի աղքատացում, առանձին տեսակների
կորուստ, էկոհամակարգի տեսակային կազմի փոփոխություններ, որոնք հանգեցրել են դրա
դեգրադացիայի եւ արժեզրկման: Սեւանի ափամերձ գոտու ջրաճահճային տարածքների
չորացման, ինչպես նաեւ նախկին ժայռոտ ափերի վերացման պատճառով ստեղծվեցին խիստ

անբարենպաստ պայմաններ տարածաշրջանի թռչնաշխարհի համար` 160 տեսակ չվող
թռչուններից մնացել է 50-ը: Էնդեմ հանդիսացող Սեւանի ծովորորի համար բնական
միջավայրը դարձել է էկոլոգիապես անկայուն: Այս իրավիճակից հատկապես տուժել է Սեւանի
ձկնաշխարհը:
Զգալիորեն փոփոխվել է նաեւ լճի կենսաբազմազանությունը, կտրուկ նվազել են
մակրոֆիտները` 900-ից հասնելով 26-ի տ/տարի, դրա փոխարեն աճել է ֆիտոպլանկտոնը` 0,3
գ/մ
3
-ից հասնելով 2,4 գ/մ
3
-ի, փոփոխությունների է ենթարկվել զոոպլանկտոնը` 0,45գ/մ
3
-
0,70գ/մ
3
, զոոբենթոսը` 3.38-11գ/մ
3
, ձկնային պաշարների վերարտադրությունը` 1000-2400
տ/տարի:
Սեւանա լճի վիճակի էկոլոգիապես անբարենպաստ եւ անկայուն իրավիճակը խիստ
բացասական է անդրադարձել նրա աբորիգեն ձկնաշխարհի վրա: Անհետացել են Սեւանի
իշխանի երկու ենթատեսակները (ռասաները)` ձմեռային բախտակը եւ բոջակը,
անհետացման եզրին է հայտնվել ամառային բախտակը, Գեղարքունի ենթատեսակը, կողակը
եւ բեղլուն հայտնվել են էկոլոգիական կրիտիկական վիճակում: Դրա հետ մեկտեղ Սեւանա լիճ
են ներթափանցել նոր օտարածին տեսակներ` սիգը, արծաթափայլ ծածանը (կարաս),
նեղմատնյա խեցգետինը եւ այլն, որոնք էականորեն ազդել են լճի կենսաբազմազանության
տեսակային եւ որակական ցուցանիշերի վրա:
Ձեռնարկված միջոցառումները: Վերը նշված բացասական երեւույթներին հակազդելու
համար, սկսած 70-ական թվականներից, ՀՀ կառավարության կողմից իրականացվել են մի
շարք միջոցառումներ.
- Սեւանի իշխանի պաշարների համալրում արհեստական վերարտադրության
ճանապարհով, որը շարունակվում է մինչ օրս, եւ այդ նպատակով պետբյուջեից տարեկան
հատկացվում է շուրջ 10 մլն դրամ.
- պարբերաբար իրականացվել են նաեւ կողակի եւ սիգի պաշարների համալրում
արհեստական վերարտադրության միջոցով:
Ափամերձ գոտում հիմնադրվել է շուրջ 13 հազ. հա անտառ: 2000 թ. Սեւանի ավազանի 52
հա տարածքի վրա հիմնադրվել են նոր անտառկուլտուրաներ, իսկ 97 հա-ի վրա կատարվել է
անտառկուլտուրաների լրացման աշխատանքներ, 150 հա-ի վրա իրականացվել են անտառի
սանիտարական եւ խնամքի հատումներ` 580 մ
3
ծավալով:
2000 թ. Սեւանա լճում իրականացվել է 10.5 մլն դրամի արժեքավոր ձկնատեսակների
արհեստական վերարտադրություն:
2001 թ. Սեւանա լճում թույլատրվել է իրականացնել 600 տ սիգ ձկնատեսակի եւ 200 տ
խեցգետնի արդյունագործական որս:
Անհրաժեշտ է նշել, որ «Սեւան» ազգային պարկում եւ Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանում
կենսաբազմազանության պահպանման, վերականգնման եւ կենսապաշարների կայուն
օգտագործման ու վերարտադրության ոլորտի աշխատանքները խիստ անբավարար են, որը
բացատրվում է հանրապետության պետբյուջեի սուղ ֆինանսական միջոցներով, ինչպես նաեւ
այդ ոլորտի կառավարումն իրականացնող իրավասու մարմինների թույլ նյութատեխնիկական
եւ կադրային ներուժով:

ՍԵՎԱՆԻ ՋՐՀԱՎԱՔ ԱՎԱԶԱՆԻ ՆՈՐՄԱՏԻՎ ՀԵՆՔԸ

Մինչեւ 1990-ական թվականները ՀՀ կառավարության կողմից ընդունվել են մի շարք
նորմատիվ փաստաթղթեր` ուղղված Սեւանա լճից ջրառի կարգավորման, ինչպես նաեւ
Սեւանա լճի ջրավազանում բնապահպանական եւ բնօգտագործման գործառույթների
կարգավորմանը` ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի որոշումը Արփա-Սեւան ջրատարի կառուցման
մասին եւ այլ որոշումներ, ՀՍՍՀ Մինիստրների սովետի եւ ՀԿԿ Կենտկոմի որոշումները
Որոտան-Արփա ջրատարի կառուցման մասին եւ այլն:
1990 թ. ի վեր ՀՀ-ում ընդունվել են բազմաթիվ բնապահպանական նորմատիվ ակտեր,
որոնցով սահմանված համապատասխան նորմերով ու կանոններով կանոնակարգվել են նաեւ
Սեւանի ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգի պահպանության խնդիրները:
Սեւանի ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգի պահպանությունն ու օգտագործումը
կանոնակարգվել են բնության պահպանության մասին ՀՀ օրենսդրության հիմունքներով, ՀՀ
ջրային օրենսգրքով, ՀՀ հողային օրենսգրքով, ՀՀ անտառային օրենսգրքով, «Բնության
հատուկ պահպանվող տարածքների մասին», «Մթնոլորտային օդի պահպանության մասին»,
«Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության մասին», «Բուսական աշխարհի
մասին», «Կենդանական աշխարհի մասին», «Բնապահպանական եւ բնօգտագործման
վճարների մասին» եւ «Բնապահպանական վճարների դրույքաչափերի մասին» ՀՀ
օրենքներով, «Բնօգտագործման վճարի դրույքաչափերի մասին» ՀՀ կառավարության 1998 թ.
թիվ 864 որոշմամբ եւ այլ օրենսդրական նորմերով:
Մինչեւ «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքի ընդունումը Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի
էկոհամակարգի պահպանության հիմնախնդիրները հիմնականում կանոնակարգվել է
«Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» ՀՀ օրենքով: Այս օրենքի առանձին
հոդվածներով (3-րդ, 5-րդ, 6-րդ, 8-15-րդ) կարգավորվում են Սեւանի ջրհավաք ավազանի
էկոլոգիական կենտրոնական գոտու` «Սեւան» ազգային պարկի եւ անմիջական ազդեցության
գոտու` «Ջերմուկ» եւ «Ջերմուկ հիդրոլոգիական» պետական արգելավայրերի տարածքների
բնապահպանական եւ բնօգտագործման ոլորտի հարաբերությունները:
Այս օրենքի պահանջների շրջանակներում ՀՀ կառավարության 26.01.1996 թ. թիվ 23

որոշմամբ հաստատվել է «Սեւան» ազգային պարկի կանոնադրությունը եւ «Սեւանա լճում
արդյունաբերական ձկնորսության մասին» կարգը:
Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի մնացած էկոհամակարգերի տարածքների վրա այդ
ոլորտները կանոնակարգվել են ՀՀ օրենսդրական տարբեր նորմերով:
Սեւանա լճի էկոլոգիական հավասարակշռության վերականգնման, Սեւանա լճի
էկոհամակարգի պահպանության եւ կայուն օգտագործման գործառույթների նորմավորման
նպատակով 2001 թ. Ազգային ժողովի կողմից ընդունվել է «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքը:

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

Հաշվի առնելով Սեւանա լճի բնապահպանական կարեւոր նշանակությունը` լճի եւ դրա
առափնյա գոտու բնապահպանական, սոցիալական, տնտեսական գործառույթների համալիր
ու միասնական պլանավորման եւ իրականացման նպատակով դեռեւս 1978 թ. ՀՀ
կառավարության թիվ 125 որոշմամբ ստեղծվեց «Սեւան» ազգային պարկը, որը այդ
տարածաշրջանի համար վերոնշյալ գործառույթներն իրականացնող անմիջական
պատասխանատու մարմինն էր: Սակայն այն ժամանակ տիրող կենտրոնացված
պլանավորման համակարգը թույլ չէր տալիս պարկին լիարժեք իրականացնել իր վրա դրված
ֆունկցիաները, նույնիսկ նրա տնօրինությանը չէին հանձնված օրենսդրությամբ իրեն
սահմանված տարածքները: Մնացած տարածքները կառավարվում էին վարչական շրջանների
գործադիր մարմինների կողմից` կենտրոնացված պլանային համակարգի շրջանակներում:
Ներկայումս Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգում բնապահպանական եւ
բնօգտագործման առանձին ոլորտների կառավարումն իրականացվում է ՀՀ պետական
կառավարման, տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների
կողմից, որոնց միջեւ դեռեւս չկա իրավասությունների եւ պարտականությունների հստակ
տարանջատում:
Սեւանա լճի կենտրոնական գոտու կառավարումը, որպես բնության հատուկ պահպանվող
տարածքի, իրականացնում է Շրջակա միջավայրի նախարարությունը` «Սեւան» ազգային
պարկի միջոցով:
Պարկի տնօրինությունն իրականացնում է Սեւանա լճի եւ դրա առափնյա գոտու (Սեւանա լճի
հատակից ազատված շուրջ 25.000 հա ցամաքային տարածքները) պահպանությունը,
հանգստի կազմակերպման պայմանների ստեղծումը, անտառտնտեսավարման
կազմակերպումը եւ Սեւանա լճում արդյունագործական ձկնորսության կազմակերպումը:
Համաձայն կանոնադրության` պարկը ամբողջ տարածքի վրա իրականացնում է նաեւ
էկոհամակարգի գիտական ուսումնասիրություն ու բնական պաշարների արդյունավետ
օգտագործման մեթոդների մշակում:
Պարկի տարածքի նկատմամբ, համաձայն ՀՀ օրենսդրության, տրված հողօգտագործման,
բնապահպանական հսկողության, քաղաքաշինական հարցերի համաձայնեցման եւ այլ
գործառույթներն իրականացվում են տարածքային պետական կառավարման եւ տեղական
ինքնակառավարման մարմինների կողմից:
Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի անմիջական ազդեցության գոտում բնօգտագործման
կառավարումն իրականացվում է պետական կառավարման տարբեր գերատեսչական
մարմինների, մարզպետարանների եւ համայնքների կողմից:
Այդ գոտու տարածքներում մարզպետների հետ համաձայնեցնելով`
- գյուղատնտեսական բնօգտագործումը պլանավորվում է ՀՀ գյուղատնտեսության
նախարարության կողմից.
- լեռնահանքաարդյունահանումը, հանքանյութերի մշակումը եւ արդյունաբերական
արտադրական տարբեր ճյուղերի տարածքային պլանավորումն իրականացվում է ՀՀ
արդյունաբերության եւ առեւտրի նախարարության կողմից.
- տրանսպորտի եւ կապի ցանցի զարգացումը եւ այդ նպատակներով բնօգտագործումը
պլանավորվում է ՀՀ տրանսպորտի եւ կապի նախարարության կողմից.
- քաղաքաշինական պլանավորումը եւ տարածքների կառուցապատումը կատարվում է ՀՀ
քաղաքաշինության նախարարության կողմից` մարզպետների հետ համաձայնեցված.
- էներգետիկ ցանցի զարգացումը եւ այդ նպատակներով բնօգտագործումը պլանավորվում
է ՀՀ էներգետիկայի նախարարության կողմից:
Վերը նշված գերատեսչությունների եւ մարզպետարանների կողմից իրականացվում է նաեւ
իրենց ոլորտների նկատմամբ գերատեսչական հսկողություն:
Համայնքների վարչական սահմաններում տարածքների բնօգտագործումը, այդ թվում`
բնապահպանությունը, իրականացվում է համայնքապետի կողմից:
Կառավարման համակարգի վերլուծությունից բխում է, որ տարածաշրջանում գոյություն
չունի միասնական կառավարող մարմին, որի հետեւանքով շարունակվում է Սեւանա լճի եւ դրա
ջրհավաք ավազանի էկոլոգիական վիճակի վատթարացումը:
(բաժինը փոփ. 04.03.20 ՀՕ-116-Ն)

4. ԾՐԱԳՐԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

Սեւանա լճի եւ դրա ջրհավաք ավազանի կառավարման համակարգի գործառույթների,
ինչպես նաեւ նորմատիվ հենքի, գործառույթների կատարելագործման վերաբերյալ
առաջարկները միջոցառումների տեսքով ներառված են Սեւանա լճի էկոհամակարգի

վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման միջոցառումների 2002 թ. տարեկան
(հավելված 1) եւ համալիր` 2003 թ.-ից մինչեւ 2030 թ. ծրագրերում (հավելված 2):
Համալիր ծրագրի աշխատանքների իրականացումը հիմնված է «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ
օրենքի 11-րդ հոդվածով սահմանված սկզբունքների վրա, եւ դա միջոցառումների
փոխկապակցված ամբողջական համակարգ է, որը նպատակաուղղված է հետեւյալ
հիմնախնդիրների իրականացմանը.
- Սեւանա լճի ջրի մակարդակի բարձրացում.
- ջրի մաքրության ապահովում.
- ջրօգտագործման արդյունավետ համակարգի ստեղծում.
- Սեւանա լճի եւ դրա ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության
պահպանություն, կենսապաշարների կայուն օգտագործում.
- ռեկրեացիոն (հանգիստ եւ տուրիզմ) տնտեսաճյուղի արդյունավետ զարգացում.
- կառավարման համակարգի բարելավում, այդ թվում` նորմատիվ հենքի
կատարելագործում:

ՍԵՒանա լճի ջրի մակարդակի բարձրացումը

Լճի ջրի մակարդակի բարձրացման հիմնական միջոցառումներն են`
ա) Որոտան-Արփա հիդրոհանգույցի շահագործումը, որի շնորհիվ Սեւանա լիճ տարեկան
լրացուցիչ կտեղափոխվի մինչեւ 165 մլն մ
3
ջուր.
բ) Արփա-Սեւան ջրատարի կայուն աշխատանքի ապահովում, որի շնորհիվ Սեւանա լիճ
կտեղափոխվի շուրջ 300մլն մ
3
ջուր.
գ) Եղվարդի ջրամբարի շահագործումը, որի շնորհիվ Սեւանա լճից կտնտեսվի մինչեւ 100մլն
մ
3
ջուր.
դ) Մարմարիկի ջրամբարի նախագծանախահաշվարկային փաստաթղթերի
պատրաստումը.
ե) Սեւանա լճից ջրառի արդյունավետ մեխանիզմների ներդրումը եւ ջրառի
չափաքանակների աստիճանական նվազեցումը:

Ջրի մաքրության ապահովումը

Սեւանա լճի, որպես խմելու ջրի օգտագործման աղբյուրի, պահպանության գերակայական
խնդրի իրականացման հիմնական միջոցառումները նպատակաուղղված են ջրի մաքրության
ապահովմանը`
- Սեւան, Կամո, Վարդենիս, Մարտունի, Ջերմուկ քաղաքներում եւ գյուղական խոշոր
բնակավայրերում կոյուղու ցանցի ստեղծում.
- Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանում ջրամատակարարման եւ կոյուղացման համակարգի
ստեղծում.
- Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանում գոյություն ունեցող մաքրման կայանների
վերականգնում եւ լոկալ մաքրման կայանների ստեղծում.
- գյուղատնտեսության, անտառտնտեսավարման եւ տնտեսավարման այլ ճյուղերում նոր
տեխնոլոգիաների, այդ թվում` ջրօգտագործման, ներդրման միջոցով Սեւանա լիճ թափվող
ջրային հոսքերի աղտոտվածության նվազեցում.
- բնապահպանական միջոցառումներում եւ տնտեսության տարբեր ճյուղերում
կենսաբանական նոր տեխնոլոգիաների ներդրում` մակերեւութային հոսքաջրերի եւ
ստորգետնյա ջրերի աղտոտման նվազեցման նպատակով:

Ջրօգտագործման արդյունավետ համակարգի ստեղծումը

Ջրի մակարդակի բարձրացման եւ մաքրության ապահովմանը նպատակաուղղված
միջոցառումների համակարգում ներառված է նաեւ ջրօգտագործման արդյունավետ
համակարգի ստեղծումը`
- բնակավայրերի ջրամատակարարման ցանցի բարելավում.
- ոռոգման համակարգի վերազինում.
- Գետիկի եւ Ֆիալետովոյի ջրամբարների կառուցում եւ դրանց ջրերի ուղղորդում Սեւանա
լիճ.
- գետերի վերնագավառներում ջրամբարների կառուցում, ինչպես նաեւ Որոտան-Արփա
գլխամասային ջրընդունիչ կառույցից ջրառի իրականացում` նպատակ ունենալով ապահովել
գետերում ջրի անհրաժեշտ հոսքի առկայությունը եւ ոռոգման համակարգի ինքնահոս
ջրամատակարարումը:

ՍԵՒանա լճի եւ դրա ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության
պահպանումը, կենսապաշարների կայուն օգտագործումը

Այս հիմնախնդրի լուծման միջոցառումները նպատակաուղղված են`
- անտառային էկոհամակարգերի վերականգնմանը, վերակառուցմանն ու ընդլայնմանը.
- լճի ջրակենսաբանական պայմանների բարելավմանը, ջրի ձկնապաշարների
վերականգնմանն ու վերարտադրմանը, այդ թվում` աբորիգեն հազվագյուտ եւ անհետացող

տեսակների.
- կենսապաշարների հաշվառմանը, կադաստրավորմանն ու մոնիթորինգին.
- բուսական պաշարների օգտագործման կայուն մեխանիզմների ներդրմանը:

Ռեկրեացիոն (հանգիստ եւ տուրիզմ) տնտեսաճյուղի արդյունավետ զարգացումը

Սեւանա լիճը եւ դրա ջրհավաք ավազանը համարվում են Հայաստանի բնակչության
հանգստի կարեւորագույն բազաներից մեկը: Այն ունի նաեւ միջազգային տուրիզմի
զարգացման մեծ հեռանկարներ: Խորհրդային տարիներին մշակվել էր ռեկրեացիայի
զարգացման համալիր ծրագիր, եւ սկսել էին ռեկրեացիոն կառուցապատման լայն
աշխատանքներ: Սակայն 90-ական թվականներից հետո տնտեսական վերափոխումների
արդյունքում սոցիալ-տնտեսական ծանր իրավիճակի եւ կառավարման անկատար
համակարգի հետեւանքով գրեթե ամբողջապես կազմալուծվեց այդ ծրագրի իրականացումը,
դրա փոխարեն սկսվեց Սեւանա լճի առափնյա գոտու տարերային ու չհամակարգված
ռեկրեացիոն յուրացումը, որտեղ չեն պահպանվում լճի եւ դրա առափնյա գոտու
էկոհամակարգերի աղտոտվածությունը բացառող նորմերը, որը խիստ բացասական է
անդրադառնում դրա բնականոն զարգացմանը:
Ռեկրեացիայի կայուն զարգացման եւ Սեւանա լճի վրա դրա բացասական
ազդեցությունները մեղմելու միջոցառումները նպատակաուղղված են`
- տարածքի ռեկրեացիոն համալիր ծրագրավորմանը եւ ռեկրեացիոն քաղաքաշինական
հատակագծման ապահովմանը.
- էկոհամակարգերի ռեկրեացիոն ազդեցությունների թույլատրելի նորմերի եւ
տարողունակությունների սահմանմանը.
- ռեկրեացիոն ենթակառուցվածքի, այդ թվում` բնապահպանական ուղղվածության
զարգացմանը:

Կառավարման համակարգի բարելավումը, այդ թվում` նորմատիվ հենքի
կատարելագործումը

Տարեկան եւ համալիր ծրագրերի իրականացման կարեւոր բաղադրիչներից են Սեւանա լճի եւ
դրա ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգերի պահպանման, դրանց վրա տնտեսավարման
ցանկացած ճյուղի կայուն կառավարման համակարգի ստեղծումը: Այդ նպատակի
իրականացման համար նախատեսվող միջոցառումները նպատակաուղղված են Սեւանա լճի եւ
դրա ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգերի կառավարման միասնական համակարգի
ստեղծմանը, ինչպես նաեւ պետական, տարածքային եւ տեղական ինքնակառավարման
մարմինների իրավասությունների ու պարտականությունների հստակեցմանն ու
ներդաշնակմանը վերոնշյալ գործառույթներում:
Վերոնշյալ հիմնախնդիրների կարեւորագույն երաշխիքը այլ ոլորտների գործառույթների
ծրագրավորման եւ իրականացմանն անհրաժեշտ նորմատիվային եւ նորմատիվային
ստանդարտների հենքի առկայությունն է: Հաշվի առնելով այդ` տարեկան ծրագրում
ներառված է նորմատիվային հենքի բարելավմանն անհրաժեշտ միջոցառումների ցանկը:

5. ՍՊԱՍՎՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ

5.1. Սեւանա լճի ջրի մակարդակի բարձրացման ոլորտում`

- Որոտան-Արփա հիդրոհանգույցի շահագործման շնորհիվ Սեւանա լիճ տարեկան լրացուցիչ
կտեղափոխվի մինչեւ 165 մլն մ
3
ջուր, որը լճի ջրային հաշվեկշռի մյուս փոփոխականների
կայունության պահպանման դեպքում տարեկան կապահովի լճի մակարդակի 12.7 սմ-ով
բարձրացում.
- Արփա - Սեւան ջրատարի կայուն աշխատանքի ապահովման շնորհիվ Սեւանա լիճ
կտեղափոխվի մինչեւ 300 մլն մ
3
ջուր, այսինքն` իրական նախադրյալ կստեղծվի տարեկան լճի
մակարդակը 23 սմ-ով բարձրացնելու համար:
Այսպիսով, վերոնշյալ գործողությունների արդյունքում, ընդունելով լճի ջրի հաշվեկշռի եւ
էկոլոգիական այլ փոփոխականների հարաբերական կայունության նախապայմանը, Սեւանա
լճում կամբարվի շուրջ 465 մլն մ
3
ջուր, որը հավասարազոր է լճի մակարդակի տարեկան 35,8
սմ-ով բարձրացմանը: Հիմք ընդունելով Սեւանա լճի տարեկան ջրառը` մոտ 170մլն մ
3
, այն է`
14,2 սմ խորությամբ ջրային շերտ, ապա ստացվում է, որ վերոնշյալ միջոցառումները
կապահովեն Սեւանա լճի մակարդակի տարեկան բարձրացում` մոտ 21,6 սմ: Համաձայն այս
հաշվարկների ստացվում է, որը համալիր ծրագրով նախատեսված 30 տարվա ընթացքում
Սեւանի ջրի ծավալը կավելանա շուրջ 8,8 մլրդ մ
3
, որը հավասարազոր է լճի մակարդակի 6.5 մ
բարձրացմանը: Էկոլոգիական հավասարակշռության տեսանկյունից լճի մակարդակի
անհրաժեշտ 6 մ-ով բարձրացումից հետո Սեւանա լճում կառաջանա ջրի հավելյալ պաշար, որը
էներգետիկ ու տնտեսական այլ ճյուղերի համար շատ կարեւոր եւ ռազմավարական
նշանակություն ունեցող բնական պաշար կհամարվի, եւ ազատորեն կարելի է օգտագործել այդ
նպատակներով, այդ թվում` տարածաշրջանային պահանջների բավարարման համար:
Եղվարդի ջրամբարի շահագործման շնորհիվ Սեւանա լճից կտնտեսվի 100 մլն մ
3
ջուր, որը
կօգտագործվի գյուղատնտեսական կուլտուրաների ոռոգման նպատակով: Միաժամանակ

կօգտագործվի Մարմարիկի ջրամբարի ներուժը Սեւանա լճի ջրային պաշարների կայուն
կառավարման տարաբնույթ խնդիրների լուծման նպատակով:

5.2. Լճի մաքրության ապահովման ոլորտում

Տարեկան եւ համալիր միջոցառումների իրականացման շնորհիվ աստիճանաբար կնվազի
Սեւանա լճի արտածին աղտոտվածությունը եւ կստեղծվեն բարենպաստ պայմաններ լճի
ինքնամաքրման եւ ջրի ջրաֆիզիկական, ջրաքիմիական, ջրակենսաբանական նախկին
ցուցանիշերի վերականգնման համար: Ծրագրի իրականացման արդյունքում Սեւանա լիճը
կդառնա խմելու համար պիտանի ջրաղբյուր, եւ կապահովվի նրա օլիգոտրոֆ վիճակի
երկարաժամկետ պահպանումը:

5.3. Ջրօգտագործման արդյունավետ համակարգի ստեղծումը

Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանում բնակավայրերի ջրամատակարարման ցանցի
կատարելագործման, այդ թվում` ոռոգման ցանցի վերազինման, ինչպես նաեւ Սեւանա լճից
ջրառի եւ ջրալցմանն ուղղված միջոցառումների իրականացման արդյունքում կապահովվի
ջրօգտագործման կառավարման միասնական եւ վերահսկելի համակարգ, որը իրավասու կլինի
ինչպես Սեւանա լիճ մուտք գործող ջրերի նորմավորված քանակական եւ որակական
ցուցանիշերի ապահովման, այնպես էլ լճից ջրբացթողումների կարգավորման համար:

5.4. Կենսաբազմազանությունը

Համալիր ծրագրի միջոցառումների իրականացման արդյունքում կհաստատվեն ավազանի
կենսաբազմազանության պահպանման եւ կայուն օգտագործման արդյունավետ
մեխանիզմներ, որոնք կապահովեն էկոհամակարգի ու դրա բաղադրիչների բնականոն
զարգացումը:

5.5. Ռեկրեացիոն ինդուստրիան

Տարեկան եւ համալիր ծրագրերի իրականացման արդյունքում ակնկալվում է Սեւանա լճում
եւ դրա ջրհավաք ավազանում ստեղծել բարձր ռեկրեացիոն ինդուստրիայի զարգացած
միասնական համակարգ, որը կդառնա այս տարածաշրջանի բարձր եկամտաբեր,
աշխատատար եւ էկոլոգիապես համեմատաբար անվնաս հեռանկարային տնտեսաճյուղ: Այն
կզարգանա ռեկրեացիոն ինդուստրիայի համալիր ծրագրի եւ ռեկրեացիոն
տարածագործառնական հատակագծման եւ դրա հիման վրա համալիր կառույցների
ստեղծման ճանապարհով:

6. ՋՐԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ԵՎ ԿԵՆՍԱՊԱՇԱՐՆԵՐԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ՉԱՓԱՔԱՆԱԿՆԵՐԻ
ՍԱՀՄԱՆՈՒՄԸ

6.1. Սեւանա լճից ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն քանակ սահմանել մինչեւ
170 մլն մ
3
` բացառելով սույն չափաքանակից ավելի ջրառի իրականացումը Սեւանա լճի
բացասական հաշվեկշռի պարագայում:
Օրենքով սահմանված կարգով Կառավարության որոշմամբ Հայաստանի
Հանրապետության ամբողջ տարածքում կամ դրա մի մասում սակավաջրություն կամ երաշտ
հայտարարելու դեպքում Կառավարությունը «Սեւանա լճի մասին» օրենքով սահմանված
կարգով կարող է Ազգային ժողով ներկայացնել չափաքանակի փոփոխության մասին
ժամանակավոր ծրագիր, որը հաստատվում է համապատասխան օրենքի ընդունմամբ:
(6.1-ին կետը խմբ. 06.12.19 ՀՕ-270-Ն)
6.2. Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի կենսապաշարների, այդ թվում` ձկան պաշարների
չափաքանակները սահմանվում են` ելնելով դրանց հաշվառման, ուսումնասիրման
արդյունքներից եւ գիտահետազոտական կազմակերպությունների կողմից տրված
հիմնավորումներից ու առաջարկություններից` քվոտավորման սկզբունքով:
6.3. (կետը 10.06.08 ՀՕ-115-Ն-ի 2-րդ հոդվածի եւ 21.08.08. ՀՕ-136-Ն-ի 1-ին հոդվածի 1-
ին կետի փոփոխությունների մասով գործում է մինչեւ 01.12.2008-ը` նույն օրենքների 3-րդ եւ
2-րդ հոդվածների համաձայն)
6.4. (կետը 22.06.12 ՀՕ-171-Ն-ի 2-րդ հոդվածի փոփոխության մասով գործում է մինչեւ
01.01.2012-ը` նույն օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն)
6.5) (կետը 21.06.14 ՀՕ-81-Ն-ի 2-րդ հոդվածի փոփոխության մասով գործում է մինչեւ
01.01.2015-ը` նույն օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն)
6.6. 2017 թվականին Սեւանա լճից ջրի բաց թողնման տարեկան առավելագույն
չափաքանակ սահմանել մինչեւ 270 մլն մ
3
: 2017 թվականի ընթացքում Սեւանա լճից բաց
թողնվող ջրի 170 մլն մ
3
-ը գերազանցող չափաքանակի հաշվին արտադրվող էլեկտրական
էներգիայի վաճառքից «Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա» եւ «Հայաստանի էլեկտրական
ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունների հասույթի եւ կատարած ծախսերի
տարբերությունից առաջացող շահույթը (այսուհետ` Լրացուցիչ շահույթ) ենթակա է վճարման
այդ գումարների հավաքման եւ դրանց հաշվին Ժամանակավոր ծրագրի 3-րդ մասով

սահմանված ուղղություններով նպատակային ներդրումների իրականացման համար
Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից «Հայաստանի Հանրապետության
բյուջետային համակարգի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 1.2-րդ հոդվածի 1-
ին մասի 16-րդ կետի «ա» ենթակետին համապատասխան բացված արտաբյուջետային
հաշվին (այսուհետ` Արտաբյուջետային հաշիվ): Լրացուցիչ շահույթի հաշվարկման ու
վճարման կարգը, ինչպես նաեւ հաշվին կատարվելիք բյուջետային ելքերի նախահաշիվը
(նախահաշիվները) սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը:
Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների շրջանառությունը եւ պետական բյուջեի կատարման
հաշվետվություններում արտացոլումն իրականացվում են օրենսդրությամբ սահմանված
կարգով: Տարեկան արդյունքներով Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների չծախսված
մնացորդն ուղղվում է այդ հաշվից հաջորդ տարում կատարվելիք բյուջետային ելքերի
նախահաշվով (նախահաշիվներով) նախատեսվող բյուջետային ելքերի ֆինանսավորմանը:
(6.6-րդ կետը լրաց. 06.07.17 ՀՕ-116-Ն)
(կետը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը (եթե օրենքով այլ
բան նախատեսված չէ)` 06.07.17 ՀՕ-116-Ն-ի 4-րդ հոդվածի համաձայն)
6.7) 2018 թվականին Սեւանա լճից ջրի բացթողման տարեկան առավելագույն չափաքանակ
սահմանել մինչեւ 210 մլն մ
3
: 2018 թվականի ընթացքում Սեւանա լճից բաց թողնվող ջրի 170 մլն
մ
3
-ը գերազանցող չափաքանակի հաշվին արտադրվող էլեկտրական էներգիայի վաճառքից
«Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա» փակ բաժնետիրական ընկերության եւ
«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունում առաջացող
լրացուցիչ գումարները (այսուհետ` Lրացուցիչ գումարներ) ենթակա են վճարման այդ
գումարների հավաքման եւ դրանց հաշվին Ժամանակավոր ծրագրի 3-րդ մասով սահմանված
ուղղություններով նպատակային ներդրումների իրականացման համար Հայաստանի
Հանրապետության կառավարության կողմից «Հայաստանի Հանրապետության բյուջետային
համակարգի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 1.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-
րդ կետի «ա» ենթակետին համապատասխան բացված արտաբյուջետային հաշվին
(այսուհետ` Արտաբյուջետային հաշիվ): Լրացուցիչ գումարների հաշվարկման ու վճարման
կարգը, ինչպես նաեւ դրանց հաշվին կատարվելիք բյուջետային ելքերի նախահաշիվը
(նախահաշիվները) սահմանում է Կառավարությունը: Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների
շրջանառությունը եւ պետական բյուջեի կատարման հաշվետվություններում արտացոլումն
իրականացվում են օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: Տարեկան արդյունքներով
Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների չծախսված մնացորդն ուղղվում է այդ հաշվից հաջորդ
տարում կատարվելիք բյուջետային ելքերի նախահաշվով (նախահաշիվներով) նախատեսվող
բյուջետային ելքերի ֆինանսավորմանը:
(6.7-րդ կետը լրաց. 29.08.18 ՀՕ-373-Ն)
(կետը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը (եթե օրենքով այլ
բան նախատեսված չէ)` 29.08.2018 ՀՕ-373-Ն-ի 4-րդ հոդվածի համաձայն)
6.8. 2021 թվականին Սեւանա լճից ջրի բացթողնման տարեկան առավելագույն
չափաքանակ սահմանել մինչեւ 245 մլն մ
3
-ը: 2021 թվականի ընթացքում Սեւանա լճից բաց
թողնվող ջրի 170 մլն մ
3
-ը գերազանցող չափաքանակի հաշվին արտադրվող
էլեկտրաէներգիայի վաճառքից «Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա» եւ «Հայաստանի
էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերություններում առաջացող լրացուցիչ
գումարները (այսուհետ` Lրացուցիչ գումարներ) ենթակա են վճարման` այդ գումարների
հավաքման եւ դրանց հաշվին Ժամանակավոր ծրագրի 3-րդ մասով սահմանված
ուղղություններով ոռոգման համակարգերի արդիականացմանն ուղղված նպատակային
ներդրումների իրականացման համար, Հայաստանի Հանրապետության կառավարության
կողմից «Հայաստանի Հանրապետության բյուջետային համակարգի մասին» Հայաստանի
Հանրապետության 1997 թվականի հունիսի 26-ի ՀՕ-137 օրենքի 1.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի
16-րդ կետի «ա» ենթակետին համապատասխան բացված արտաբյուջետային հաշվին
(այսուհետ` Արտաբյուջետային հաշիվ)՝ մինչեւ 2022 թվականի հաշվետու ֆինանսական
տարվա ավարտը: Լրացուցիչ գումարների հաշվարկման ու վճարման կարգը, ինչպես նաեւ
դրանց հաշվին կատարվելիք բյուջետային ելքերի նախահաշիվը սահմանում է Հայաստանի
Հանրապետության կառավարությունը:
Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների շրջանառությունը եւ պետական բյուջեի կատարման
հաշվետվություններում արտացոլումն իրականացվում են օրենսդրությամբ սահմանված
կարգով: Տարեկան արդյունքներով Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների չծախսված
մնացորդն ուղղվում է այդ հաշվից հաջորդ տարում կատարվելիք բյուջետային ելքերի
նախահաշվով նախատեսվող բյուջետային ելքերի ֆինանսավորմանը:
(6.8-րդ կետը լրաց. 17.08.21 ՀՕ-322-Ն)
(կետը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը` 17.08.21 ՀՕ-
322-Ն-ի 4-րդ հոդվածի համաձայն)
6.9. 2023 թվականին Սեւանա լճից ջրի բացթողման տարեկան առավելագույն չափաքանակ
սահմանել մինչեւ 240 մլն մ
3
: 2023 թվականի ընթացքում Սեւանա լճից բաց թողնվող ջրի 170 մլն
մ
3
-ը գերազանցող չափաքանակի հաշվին արտադրվող էլեկտրաէներգիայի վաճառքից
«Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա» փակ բաժնետիրական ընկերության եւ «Երեւանի
ջերմաէլեկտրակենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերությունում (էլեկտրաէներգետիկական
շուկայում հաշվեկշռման ծառայություն մատուցողի) առաջացող լրացուցիչ գումարները
(այսուհետ` Lրացուցիչ գումարներ) ենթակա են վճարման այդ գումարների հավաքման եւ

դրանց հաշվին Ժամանակավոր ծրագրի 3-րդ մասով սահմանված ուղղություններով
նպատակային ներդրումների իրականացման համար Կառավարության կողմից «Հայաստանի
Հանրապետության բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի 1.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-
րդ կետի «ա» ենթակետին համապատասխան բացված արտաբյուջետային հաշվին
(այսուհետ` Արտաբյուջետային հաշիվ): Լրացուցիչ գումարների հաշվարկման ու վճարման
կարգը, ինչպես նաեւ դրանց հաշվին կատարվելիք բյուջետային ելքերի նախահաշիվը
(նախահաշիվները) սահմանում է Կառավարությունը: Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների
շրջանառությունը եւ պետական բյուջեի կատարման հաշվետվություններում արտացոլումն
իրականացվում են օրենսդրությամբ սահմանված կարգով: Տարեկան արդյունքներով
Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների չծախսված մնացորդն ուղղվում է այդ հաշվից հաջորդ
տարում կատարվելիք բյուջետային ելքերի նախահաշվով (նախահաշիվներով) նախատեսվող
բյուջետային ելքերի ֆինանսավորմանը:
(6.9-րդ կետը լրաց. 12.07.23 ՀՕ-254-Ն)
(կետը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը (եթե օրենքով այլ
բան նախատեսված չէ)` 12.07.23 ՀՕ-254-Ն օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն)
6.10. 2025 թվականին Սեւանա լճից ջրի բացթողման տարեկան առավելագույն
չափաքանակ սահմանել մինչեւ 200 մլն մ
3
: 2025 թվականի ընթացքում Սեւանա լճից բաց
թողնվող ջրի 170 մլն մ
3
-ը գերազանցող չափաքանակի հաշվին արտադրվող
էլեկտրաէներգիայի վաճառքից «Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա» փակ
բաժնետիրական ընկերության եւ «Երեւանի ջերմաէլեկտրակենտրոն» փակ բաժնետիրական
ընկերության մոտ առաջացող լրացուցիչ գումարները (այսուհետ՝ Lրացուցիչ գումարներ)
ենթակա են վճարման՝ այդ գումարների հավաքման եւ դրանց հաշվին Ժամանակավոր ծրագրի
3-րդ մասով սահմանված ուղղություններով նպատակային ներդրումների իրականացման
համար Կառավարության կողմից «Հայաստանի Հանրապետության բյուջետային համակարգի
մասին» օրենքի 1.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 16-րդ կետի «ա» ենթակետին համապատասխան
բացված արտաբյուջետային հաշվին (այսուհետ՝ Արտաբյուջետային հաշիվ): Լրացուցիչ
գումարների հաշվարկման ու վճարման կարգը, ինչպես նաեւ դրանց հաշվին կատարվելիք
բյուջետային ելքերի նախահաշիվը (նախահաշիվները) սահմանում է Կառավարությունը:
Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների շրջանառությունը եւ պետական բյուջեի կատարման
հաշվետվություններում արտացոլումն իրականացվում են օրենսդրությամբ սահմանված
կարգով: Տարեկան արդյունքներով Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների չծախսված
մնացորդն ուղղվում է այդ հաշվից հաջորդ տարում կատարվելիք բյուջետային ելքերի
նախահաշվով (նախահաշիվներով) նախատեսվող բյուջետային ելքերի ֆինանսավորմանը:
(6.10-րդ կետը լրաց. 12.09.25 ՀՕ-275-Ն)
(կետը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը (եթե օրենքով այլ
բան նախատեսված չէ)` 12.09.25 ՀՕ-275-Ն օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն)

7. ԾՐԱԳՐԻ ՄՈՆԻԹՈՐԻՆԳԸ ԵՎ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

Սույն ծրագիրը բխում է «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքի հոդվածներից (3-րդ, 5-րդ, 6-րդ, 8-
15-րդ): Շրջակա միջավայրի նախարարությունը, որպես շրջակա միջավայրի ոլորտի
պետական լիազորված մարմին, հանդիսանում է այս ծրագրի կատարման
պատասխանատուն: Ծրագրի իրականացման մոնիթորինգը կատարում է Շրջակա միջավայրի
նախարարությունը:
Ծրագրի անկախ եւ մասնագիտական փորձաքննությունն իրականացնում է Սեւանա լճի
պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովը, որի կազմում ընդգրկված են շահագրգիռ
գերատեսչությունների եւ կազմակերպությունների ներկայացուցիչները:
Համալիր եւ տարեկան ծրագրերի իրականացման վերահսկողությունն իրականացնում է ՀՀ
Ազգային ժողովը:
Համալիր եւ տարեկան ծրագրերով նախատեսված ֆինանսական միջոցների ծախսման
նկատմամբ հսկողությունը եւ վերահսկողությունը իրականացվում է Հայաստանի
Հանրապետության օրենսդրությամբ` բյուջետային ծախսերի հսկողության եւ
վերահսկողության համար սահմանված ընթացակարգերով:
(բաժինը փոփ. 04.03.20 ՀՕ-116-Ն)

Բ Ն ՈՒ Թ Ա Գ Ի Ր

Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան եւ համալիր ծրագրերի

Ծրագրի մշակման հիմքը` «Սեւանա լճի մասին» ՀՀ օրենքը

Ծրագրի հիմնական մշակողները` Շրջակա միջավայրի նախարարություն
Ֆինանսների նախարարություն
Քաղաքաշինության կոմիտե
ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարություն
Ջրային կոմիտե
ՀՀ ԳԱԱ

Ծրագրի մշակման համակարգողը` Շրջակա միջավայրի նախարար

Ծրագրի նպատակը` Սեւանա լճի, որպես ազգային եւ
տարածաշրջանային նշանակության քաղցրահամ
ջրավազանի պահպանումը, էկոլոգիական
հավասարակշռի վերականգնումը եւ Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգի բնականոն
ներդաշնակ զարգացման ու կայուն օգտագործման
ապահովումը

Ծրագրի հիմնական կատարողները` ՀՀ նախարարություններն ու
գերատեսչությունները, ՀՀ մարզպետարանները,
տեղական ինքնակառավարման մարմինները

Ծրագրի իրականացման ուղիներն
ու ֆինանսավորման աղբյուրները`
Սեւանա լճի էկոհամակարգի պահպանման,
վերականգնման եւ օգտագործման
հիմնախնդիրների համալիր լուծումները
նախատեսվում են տարեկան եւ համալիր
ծրագրերով, ՀՀ պետական բյուջեով եւ միջազգային
դրամաշնորհներով ու վարկերով
(բաժինը փոփ. 04.03.20 ՀՕ-116-Ն)

Հավելված 1

Տ Ա Ր Ե Կ Ա Ն Ծ Ր Ա Գ Ի Ր

2002 թ. ՍԵՒանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների

հ/հՄիջոցառման
անվանումը
Հանձնարարականի
կատարվելիք
աշխատանքների եւ
միջոցառումների համառոտ
նկարագիրը
Կատարման
պատասխանատուն
ՀամակատարողըԺամկետըՖինանսա-
վորման
աղբյուրը եւ
պահանջվող
գումարը (մլն
դրամ)
1234567
1. Նորմատիվ հենքի կատարելագործում
1.1Սեւանա լճի ակտիվ
ջրատվության որոշում
Բնական եւ
արհեստական
պայմաններում Սեւանա լճի
ներհոսքի եւ արտահոսքի
համադրում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ,
ՀՀ գյուղնախ. ջրային
պրոբլեմների
ինստիտուտ
2002 թ.
2-րդ
եռամսյակ
-
1.2Սեւանա լճի եւ դրա
ջրհավաք ավազանի
բնական ռեսուրսների`
հողի, ջրի, բուսական եւ
կենդանական աշխարհի
հաշվառման կարգի
մշակում
Հաշվառման համար
համապատասխան
մեխանիզմերի եւ
մեթոդական ուղեցույցների
մշակում եւ
կատարելագործում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ,
ՀՀ ջրային
տնտեսության
պետական կոմիտե,
ՀՀ
գյուղատնտեսության
նախարարություն
2002 թ.
4-րդ
եռամսյակ
-
1.3Սեւանա լճի եւ դրա
ջրհավաք ավազանի
բնապահպանական եւ
բնօգտագործման
մոնիթորինգի
կազմակերպման եւ
վարման կարգի
սահմանում
Էկոհամակարգի, դրա
բաղադրիչների
փոփոխությունների
դինամիկայի
ուսումնասիրում,
գնահատում եւ
կանխատեսման համար
անհրաժեշտ դիտանցի
կազմակերպում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2002 թ.
2-րդ
եռամսյակ
-
1.4Ըստ գոտիների
կենսապաշարների, այդ
թվում՝ անտառային
օգտագործման կարգի
սահմանում
Բնական ռեսուրսների
օգտագործման
(ձկնորսության, խեցգետնի
որսի, որսորդության,
օգտակար նյութերի
հավաքի, խոտհունձ,
անտառներում
փայտանյութի եւ
կողմնարդյունքի մթերում)
նորմավորում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ մարզպետներ,
ՀՀ ԳԱԱ
2002 թ.
4-րդ
եռամսյակ
-
1.5Սեւանա լճում եւ դրա
ջրհավաք ավազանում
բնօգտագործման կարգի
սահմանում
Ռեկրեացիոն եւ
տնտեսական այլ ճյուղերում
բնական ռեսուրսների
օգտագործման
կառավարելի համակարգի
ստեղծում,
տնտեսավարման
սկզբունքների սահմանում
եւ բնական ռեսուրսների
օգտագործման կարգերի
մշակում
ՀՀ արդյունաբերության
եւ առեւտրի
նախարարություն, Շրջակա
միջավայրի
նախարարություն,
ՀՀ գյուղատնտեսության
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2002 թ.
4-րդ
եռամսյակ
-
2. Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի բնապահպանական եւ բնօգտագործման գործառույթների կատարելագործման միջոցառումներ
2.1Հիդրոտեխնիկական
կառույցներ Որոտան
գետի վրա
Որոտան-Արփա
հիդրոհանգույցի 195մ
ջրագծի կառուցման
աշխատանքների
ՀՀ քաղաքաշինության
նախարարություն
ՀՀ ջրային
տնտեսության
պետական կոմիտե
2002 թ.
դեկտեմբեր
պետբյուջե`
1348, 309

ավարտում եւ օբյեկտի
շահագործման հանձնում
2.2Սեւանա լճից 2002 թ.
170 մլն մ
3
ջրառի
չափաքանակի
առաջարկության
հիմնավորում
Ոռոգման համակարգի
բարելավման
գործողությունների
իրականացման եւ
ջրօգտագործման ՕԳԳ
բարձրացման ուղղությամբ
միջոցառումների մշակում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե
ՀՀ
գյուղատնտեսության
նախարարություն
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ Էներգետիկայի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ
2002 թ.
1-2-րդ
եռամսյակ
-
2.3Սեւանա լիճ ջրերի
տեղափոխման
ժամանակացույցի
հիմնավորում
Տարբեր ջրատարերից
Սեւանա լիճ մուտք գործող
ջրերի քանակության եւ
ժամանակացույցի
հիմնավորում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե
ՀՀ ԳԱԱ2002 թ.
1-ին
եռամսյակ
-
2.4Ջրային պաշարների
հաշվառում, նոր ջրային
հաշվեկշռի կազմում
● Համալիր
ուսումնասիրությունների
կատարման միջոցով
հաշվառել Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանի ջրային
պաշարները, ջրային
հաշվեկշռի հաշվարկման
նոր մեթոդիկայով ճշգրտել
Սեւանա լճի ջրային
հաշվեկշիռը
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2002 թ. եւ
շարունա-
կական
-
● Լճի ծավալի
փոքրացման
ջերմունակության ու
կլիմայական տարրերի
փոփոխության հետ
կապված գոլորշիացման
ցուցանիշների ճշգրտում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2002 թ.
1-4-րդ
եռամսյակ
2.5Ջրօգտագործման
պլանների մշակում եւ
հայտերի ներկայացում
պետական լիազորված
մարմնին
Ջրօգտագործման
տարեկան ծրագրերի
կազմում` ըստ
կենցաղային,
գյուղատնտեսական,
էներգետիկ եւ
արդյունաբերական
պահանջարկի
ՀՀ գյուղատնտեսության,
արդյունաբերության եւ
առեւտրի
նախարարություններ, ջրային
տնտեսության պետական
կոմիտե, մարզպետներ,
Շրջակա
միջավայրի
նախարարություն
2002 թ.
1-ին
եռամսյակ
-
2.6.Մարտունի,
Վարդենիս եւ Գավառ
քաղաքների կեղտաջրերի
կոյուղու մաքրման
կայանների կառուցման ու
կոյուղու կոլեկտորների
վերականգնման
տեխնիկատնտեսական
հիմնավորում
Մարտունի,
Վարդենիսի եւ Գավառ
քաղաքների կեղտաջրերի
կոյուղու մաքրման
կայանների կառուցման
համար
տեխնիկատնտեսական
հիմնավորման նախագծերի
մշակում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
մարզպետներ
Շրջակա
միջավայրի
նախարարություն
2002 թ. եւ
շարունա-
կական
միջազգային
ֆինանսավորում՝
Համաշ. բանկ 15
մլն ԱՄՆ դոլար
2.7Առավել ջրառատ
գետերի հոսքերի
կարգավորման ծրագրերի
մշակում
Սեւանա լիճ թափվող
հիմնական գետերի
հոսքերի կարգավորման
համալիր ծրագրերի
մշակում
ՀՀ քաղաքաշինության
նախարարություն,
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
ՀՀ գյուղնախարարության
նախարարություն
Շրջակա
միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ
2002 թ. եւ
4-րդ
եռամսյակ
-
2.8Սեւանա լճի ջրհավաք
ավազանում անտառների
վերականգնում եւ
անտառային սեկտորի
զարգացում
12500 հա տարածքում
անտառվերականգնման
աշխատանքներ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ մարզպետներ,
ՀՀ ԳԱԱ
2002 թ. եւ
շարունա-
կական
միջազգային
ֆինանսավորում՝
Համաշ. բանկ 3,5
մլն ԱՄՆ դոլար
2.9Սեւանա լճի եւ դրա
ջրհավաք ավազանի
տարածքում մարզերի եւ
համայնքների ըստ
ոլորտների սոցիալ-
տնտեսական
զարգացման
երկարաժամկետ
ծրագրերի մշակում
Արդյունաբերության,
գյուղատնտեսության,
տրանսպորտի,
էներգետիկայի, կապի,
տուրիզմի,
քաղաքաշինության եւ
բնապահպանության
ոլորտների զարգացման
միջոցառումների մշակում
ՀՀ արդյունաբերության
եւ առեւտրի,
գյուղատնտեսության,
տրանսպորտի եւ կապի,
քաղաքաշինության,
էներգետիկայի եւ Շրջակա
միջավայրի
նախարարություններ
ՀՀ մարզպետներ2002 թ.
2-րդ
եռամսյակ
-
2.10Տարածաշրջանի
հողերի կադաստրային
արժեքների վերանայում
Բնօգտագործման
մասով հողի կադաստրային
արժեքների ճշգրտում եւ
վերագնահատում
ՀՀ անշարժ գույքի
կադաստրի պետական
կոմիտե,
ՀՀ ֆինանսների եւ
էկոնոմիկայի
նախարարություն
Շրջակա
միջավայրի
նախարարություն
2002 թ.-
2.11Խախտված ջրային
էկոհամակարգերի
վերականգնում
Գիլլի լճի
վերականգնում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
Մարզպետարան2002 թ. եւ
շարունա-
կական
միջազգային
ֆինանսավորում,
Գլոբալ էկոլ.
հիմնադրամ 1մլն
ԱՄՆ դ.
2.12Սեւանա լճի
էկոհամակարգերի
բնապահպանական
մարմինների .
նյութատեխնիկական
բազայի հզորացում
● հանրապետական
բնապահպանական
պետական տեսչություն եւ
տարածքային
տեսչություններ
● «Սեւան» ԱՊ
պահպանության
ծառայություն
● Վայոց ձորի եւ Սյունիքի
մարզերի
անտառտնտեսություններ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն,
Մարզպետներ
ՀՀ պետական
գնումների կոմիտե
2002 թ. եւ
շարունա-
կական
միջազգային
ֆինանսավորում
Համաշ. բանկ 1,0
մլն ԱՄՆ դոլար
2.13Ձկան պաշարների
համալրում
Արժեքավոր եւ
հազվագյուտ
ձկնատեսակների
վերարտադրության
ապահովում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ պետական
գնումների
գործակալություն
2002 թ.
2-4-րդ
եռամսյակ
պետբյուջե՝
9,975
2.14Սեւանա լճի
էկոհամակարգերի
էկոհամակարգերի
վերականգնման եւ կայուն
ՀՀ ԳԱԱՇրջակա
միջավայրի
2002 թ. եւ
շարունա-
-

վերականգնման
գիտահետազոտական
աշխատանքների
համապարփակ ծրագրերի
մշակում
օգտագործման գիտական
հիմունքների մշակում
նախարարությունկական
2.15«Սեւան» ազգային
պարկի պահպանություն
Ազգային պարկի
պահպանության
իրականացում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2002 թ.պետբյուջե
73,131

*) Միջազգային ֆինանսավորման ծավալները կնշվեն դրամաշնորհների աղբյուրների ճշգրտումից հետո:
(հավելվածը փոփ. 04.03.20 ՀՕ-116-Ն)

Հավելված 2

Հ Ա Մ Ա Լ Ի Ր Ծ Ր Ա Գ Ի Ր

ՍԵՒանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների

հ/հՄիջոցառման
անվանումը
Հանձնարարականի
կատարվելիք
աշխատանքների եւ
միջոցառումների
համառոտ նկարագիրը
Կատարման
պատասխանատուն
ՀամակատարողըԺամկետըֆինանսա-
վորման աղբյուրը
եւ պահանջվող
գումարը
(մլն դրամ)
1234567
1. Նորմատիվ հենքի կատարելագործում
1.1Սեւանա լճի ակտիվ
ջրատվության որոշում
Բնական եւ
արհեստական
պայմաններում Սեւանա լճի
ներհոսքի եւ արտահոսքի
համադրում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ
ՀՀ գյուղնախ. ջրային
պրոբլեմների ինստիտուտ
2002 թ.
-
1.2Լճի ջրհավաք
ավազանի գետերի
ինքնամաքրման
ունակությունների եւ
բնապահպանական
նվազագույն հոսքի
նորմերի սահմանում
Սեւանա լճի
ջրահավաք ավազանի,
գետերի Էկոլոգիական
վիճակի
ուսումնասիրություն,
գնահատում եւ նորմերի
մշակում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2003-
2004 թթ.
պետբյուջե՝
4,5
1.3Սեւանա լճի եւ դրա
ջրհավաք ավազանի
բնական ռեսուրսների`
ջրի, բուսական եւ
կենդանական աշխարհի
հաշվառման կարգի
մշակում
Հաշվառման համար
համապատասխան
համակարգերի ստեղծում,
կատարելագործում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
ՀՀ գյուղատնտեսության
նախարարություն
2002 թ.
-
1.4Սեւանա լճի եւ դրա
ջրհավաք ավազանի
բնապահպանական եւ
բնօգտագործման
մոնիթորինգի
կազմակերպման եւ
վարման կարգի
սահմանում
Էկոհամակարգի, դրա
բաղադրիչների
փոփոխությունների
դինամիկայի
ուսումնասիրում,
գնահատում եւ
կանխատեսման համար
անհրաժեշտ դիտանցի
կազմակերպում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2003-
2004 թթ.
պետբյուջե`
5,5
1.5Սեւանա լճի եւ դրա
ջրային
էկոհամակարգերի
համար վնասակար
նյութերի սահմանային
թույլատրելի
կոնցենտրացիաների
սահմանում
Համապատասխան
հետազոտությունների
կատարում եւ գնահատում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
Առողջապահության
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ
2003 թ.պետբյուջե՝
1,5
1.6Ըստ գոտիների
կենսապաշարների (այդ
թվում՝ անտառային)
օգտագործման կարգի
սահմանում
Բնական ռեսուրսների
օգտագործման
(ձկնորսության, խեցգետնի
որսի, որսորդության,
օգտակար նյութերի
հավաքի, խոտհնձի,
անտառներում
փայտանյութի եւ
կողմնարդյունքի մթերման)
նորմավորում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ մարզպետներ
ՀՀ ԳԱԱ
2002 թ.
-
1.7Սեւանա լճում եւ դրա
ջրհավաք ավազանում
բնօգտագործման կարգի
սահմանում
Ռեկրեացիոն եւ
տնտեսական այլ
ճյուղերում բնական
ռեսուրսների
օգտագործման
կառավարելի համակարգի
ստեղծում,
տնտեսավարման
սկզբունքների սահմանում
եւ բնական ռեսուրսների
օգտագործման կարգերի
մշակում
ՀՀ արդյունաբերության
եւ առեւտրի նախարարություն
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն,
ՀՀ ԳԱԱ
2002 թ.
-
1.8Արդյունաբերական
եւ կենցաղային
թափոնների
տեղադրման թույլատրելի
չափաքանակների
սահմանում
«Թափոնների մասին»
ՀՀ օրենքի ընդունման հետ
կապված
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ արդյունաբերության
եւ առեւտրի
նախարարություն եւ ՀՀ
մարզպետարաններ
2003 թ. եւ
շարունա-
կական
-
2. Կառավարման համակարգի կատարելագործում
2.1«Սեւան» ազգային
պարկի կառավարման
համակարգի
«Սեւան» ազգային
պարկում գիտական
բաժնի ուժեղացում եւ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2003 թ. եւ
շարունա-
կական
Միջազգային
ֆինանսավորում,
Համաշ. բանկ 1,4

կատարելագործումՍեւանա լճի ջրհավաք
ավազանի
հիդրոկենսաբանական
մոնիտորինգի համակարգի
(այդ թվում՝ մշտական
դիտակետերի) ստեղծում
մլն ԱՄՆ դոլար
2.2Սեւանա լճի եւ դրա
ջրհավաք ավազանի
տեղեկատվական ցանցի
մոնիթորինգի
համակարգի ստեղծում
«Սեւան» ազգային
պարկի տարածքային
ԲՀՊՏ եւ
մարզպետարաններում
տեղեկատվության
ընդունման եւ հաղորդման
ժամանակակից
տեխնիկայի եւ
տեխնոլոգիաների
ներդրում,
նյութատեխնիկական եւ
կադրային ներուժի
ուժեղացում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2003-
2004 թթ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե`
4,5 Միջազգային
ֆինանսավորում,
Համաշ. բանկ 0,4
մլն ԱՄՆ դոլար
3. Սեւանա լճի ջրհավաք ավազանի բնապահպանական եւ բնօգտագործման գործառույթների կատարելագործման միջոցառումներ
3.1Հիդրոտեխնիկական
կառույցներ Որոտան
գետի վրա
Որոտան-Արփա
հիդրոհանգույցի 195մ
ջրագծի կառուցման
աշխատանքների
ավարտում եւ օբյեկտի
շահագործման հանձնում
ՀՀ քաղաքաշինության
նախարարություն
ՀՀ ջրային
տնտեսության պետական
կոմիտե
2002 թ.պետբյուջե`
1348,309
3.2Արփա-Սեւան
թունելի N 3 եւ N 4
հորանների
վերանորոգում եւ 154մ
ջրատարի վթարային
հատվածի
վերականգնում
Արփա-Սեւան
ջրատարի կայուն
օգտագործումը
ապահովող անհրաժեշտ
միջոցառումների
իրականացում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե
ՀՀ ֆինանսների
նախարարություն
2003-
2004 թթ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե՝
1200
3.3Եղվարդի եւ
Մարմարիկի
ջրամբարների
շինարարության
շարունակման
տեխնիկատնտեսական
հիմնավորում
Եղվարդի եւ
Մարմարիկի ջրամբարների
կառուցման համար
անհրաժեշտ ծրագրերի
մշակում եւ հաստատում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե
ՀՀ ֆինանսների
նախարարություն
2003 թ.միջ.
ֆինանսավորում՝
Համաշ. բանկ 53
մլն դրամ
3.4Սեւանա լճից 2002թ.
170մլն մ
3
ջրառի
չափաքանակի
առաջարկության
հիմնավորում
Ոռոգման
համակարգի բարելավման
գործողությունների
իրականացման եւ
ջրօգտագործման ՕԳԳ
բարձրացման ուղղությամբ
միջոցառումների մշակում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե
ՀՀ գյուղատնտեսության
նախարարություն
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ էներգետիկայի
նախարարություն
2002 թ.
-
3.5Սեւանա լիճ ջրերի
տեղափոխման
ժամանակացույցի
հիմնավորում
Տարբեր ջրատարերից
Սեւանա լիճ մուտք գործող
ջրերի քանակության եւ
ժամանակացույցի
հիմնավորում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն,
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե
ՀՀ ԳԱԱ2002 թ.
-
3.6Ոռոգման
համակարգի
կատարելագործում եւ
ջրային նոր օբյեկտների
ստեղծում
● Որոտան-Արփա
թունելի գլխամասային
ջրընդունիչ կառուցվածքի
ստորջրյա կառույցի
վերականգնում
ՀՀ քաղաքաշինության
նախարարություն
ՀՀ ջրային
տնտեսության պետական
կոմիտե
2003-
2004
թթ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե`
5500 միջ.
ֆինանսավորում*
Համաշ. բանկ
● Արփա-Սեւան
թունելի ելքամասից
ոռոգման համակարգի
կառուցման նախագծի
մշակում
ՀՀ քաղաքաշինության
նախարարություն
ՀՀ ջրային
տնտեսության պետական
կոմիտե
2003 թ.

միջազգային
ֆինանսավորում*
Համաշ. բանկ
● Եղվարդի
ջրամբարի կառուցում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2003 թ. եւ
շարունա-
կական
միջ.
ֆինանսավորում՝
Համաշ. բանկ 70
մլն ԱՄՆ դոլար
3.7Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանում
առաջացած
կեղտաջրերի մաքրում
● Մարտունի,
Վարդենիս եւ Գավառ
քաղաքների կեղտաջրերի
կոյուղու մաքրման
կայանների կառուցման ու
կոյուղու կոլեկտորների
վերականգնման
տեխնիկատնտեսական
հիմնավորում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
մարզպետներ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2002 թ.
● Մարտունի,
Վարդենիս եւ Գավառ
քաղաքների կեղտաջրերի
կոյուղու մաքրման
կայանների կառուցման ու
կոյուղու կոլեկտորների
վերականգնման
շինարարության
աշխատանքների
իրականացում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
մարզպետներ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2003 թ. եւ
շարունա-
կական
միջազգային
ֆինանսավորում
Համաշ. բանկ 15
մլն ԱՄՆ դոլար
● Արեւիկ-Սեւան
կոյուղու համակարգի
վերականգնում
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
մարզպետներ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2003 թ. եւ
շարունա-
կական
միջազգային
ֆինանսավորում
Համաշ. բանկ 1
մլն ԱՄՆ դոլար
● Կառուցել
գյուղական համայնքների
կեղտաջրերի հավաքման,
ինչպես նաեւ քիչ
էներգատար եւ հեշտ
շահագործելի
կենսաբանաինժեներական
մաքրման կայաններ
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
մարզպետներ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2003 թ. եւ
շարու-
նակելի
միջ.
ֆինանսավորում
Համաշ. բանկ 1,5
մլն ԱՄՆ դոլար
● Ջերմուկ քաղաքի
համար նոր՝ Կեչուտի
ՀՀ ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2004 թ. եւ
շարունա-
միջ.
ֆինանսավորում

ջրամբարը շրջանցող
կեղտաջրերի հեռացման
կոլեկտորի կառուցում
ՄարզպետներկականՀամաշ. բանկ 0.6
մլն ԱՄՆ դոլար
3.8Ջրային պաշարների
հաշվառում, նոր ջրային
հաշվեկշռի կազմում
● Համալիր
ուսումնասիրությունների
կատարման միջոցով
հաշվառել Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանի
ջրային պաշարները,
ջրային հաշվեկշռի
հաշվարկման նոր
մեթոդիկայով ճշգրտել
Սեւանա լճի ջրային
հաշվեկշիռը
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2002-
2003 թթ. եւ
շարունա-
կական

պետբյուջե`
4.0
● Լճի ծավալի
փոքրացման
ջերմունակության ու
կլիմայական տարրերի
փոփոխության հետ
կապված գոլորշիացման
ցուցանիշների ճշգրտում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2002-
2003 թթ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե՝
3.5
3.9Ջրօգտագործման
պլանների մշակում եւ
հայտերի ներկայացում
պետական լիազորված
մարմնին
Ջրօգտագործման
տարեկան ծրագրերի
կազմում՝ ըստ
կենցաղային,
գյուղատնտեսական եւ
արդյունաբերական
պահանջարկի
ՀՀ գյուղատնտեսության,
արդյունաբերության եւ
առեւտրի
նախարարություններ,
ջրային տնտեսության
պետական կոմիտե,
մարզպետներ,
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2002 թ. եւ
շարունա-
կական
-
3.10Հողհանդակների
հաշվառում, գույքագրում
Տարբեր
նշանակության
(գյուղատնտեսական,
բնապահպանական եւ
այլն) հողատեսքերի
քարտեզագրում եւ
գույքագրում
ՀՀ անշարժ գույքի
կադաստրի պետական
կոմիտե
ՀՀ գյուղատնտեսության
նախարարություն
ՀՀ բնապահպանության
եւ քաղաքաշինության
նախարարություններ,
մարզպետներ
2003 թ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե՝
3.0
3.11Տարածաշրջանի
հողերի կադաստրային
արժեքների վերանայում
Բնօգտագործման
մասով հողի
կադաստրային արժեքների
ճշգրտում եւ
վերագնահատում
ՀՀ անշարժ գույքի
կադաստրի պետական
կոմիտե,
ՀՀ ֆինանսների եւ
էկոնոմիկայի
նախարարություն
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2002 թ.
-
3.12Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանի
խախտված
հողատեսքերի
վերականգնում
Էրոզացված եւ
խախտված հողերի
վերականգնում
Տարածաշրջանի
հողօգտագործողներ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2003-
2004 թթ. եւ
շարունա-
կական
միջազգային
ֆինանսավորում՝
Համաշ. բանկ 2.0
մլն ԱՄՆ դոլար
3.13Էկոլոգիական
գոտիների սահմանների
ճշգրտում եւ հողերի
օգտագործման
սխեմաների կազմում
● էկոլոգիական
գոտիների ճշգրտում
ՀՀ գյուղատնտեսության,
ՀՀ քաղաքաշինության
նախարարություններ,
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2003 թ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե՝
3.0
● հողերի
գոտիավորման եւ
օգտագործման
սխեմաների կազմում
ՀՀ անշարժ գույքի
կադաստրի պետական
կոմիտե,
ՀՀ պատմամշակ.
հուշարձանների պահպ.
վարչություն
պետբյուջե`
2.0
3.14Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանի
էկոլոգիական գոտիների
բնական լանդշաֆտների
տարածագործառնական
գոտիավորում՝
տարածքային
հատակագծման
ուրվագծի
նախապատրաստում
● Սեւանա լճի
ավազանի տարածքային
հատակագծման
նախագծի մշակում,
ՀՀ քաղաքաշինության
նախարարություն,
մարզպետներ
ՀՀ ԳԱԱ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2003-
2005 թթ.
պետբյուջե՝
3,5
● Բնառեսուրսների
պոտենցիալի գնահատում
եւ բնօգտագործման
նախընտրելի ձեւերի ու
թույլատրելի
ծանրաբեռնվածության
նորմերի սահմանում,
2003-
2005 թթ.
● Սեւանա լճի
գոտիավորման նախագծի
մշակում
2003-
2005 թթ.
3.15Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանում
վայրի բուսական եւ
կենդանական
ռեսուրսների հաշվառում,
օգտագործման
թույլատրելի
չափաքանակների
սահմանում
● Կենդանաբանական
եւ բուսական բնական
ռեսուրսների, այդ թվում՝
անտառային
● «Սեւան» ԱՊ
կառուցվածքում
մոնիթորինգ
իրականացնող
ստորաբաժանման
ստեղծում
● հաշվառման
իրականացում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ,
մարզպետներ
2003 թ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե՝
2.5
3.16Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանում
անտառների
վերականգնում եւ
անտառային սեկտորի
զարգացում
12500 հա տարածքում
անտառվերականգնման եւ
անտառխնամքի
աշխատանքներ
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
Մարզպետներ,
ՀՀ ԳԱԱ
2002 թ. եւ
շարունա-
կական
միջ.
ֆինանսավորում
Համաշ. բանկ 3.5
մլն ԱՄՆ դոլար
3.17Սեւանա լճի եւ դրա
ջրհավաք ավազանի
տարածքում մարզերի եւ
համայնքների՝ ըստ
ոլորտների սոցիալ-
տնտեսական
զարգացման
երկարաժամկետ
ծրագրերի մշակում
Արդյունաբերության,
գյուղատնտեսության,
տրանսպորտի,
էներգետիկայի, կապի,
տուրիզմի,
քաղաքաշինության եւ
բնապահպանության
ոլորտների զարգացման
միջոցառումների մշակում
ՀՀ արդյունաբերության
եւ առեւտրի,
գյուղատնտեսության,
տրանսպորտի եւ կապի,
քաղաքաշինության,
էներգետիկայի եւ Շրջակա
միջավայրի
նախարարություններ
ՀՀ մարզպետարաններ2003 թ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե`
1.0
3.18Սեւանա լճի
ջրհավաք ավազանի
● Հանրապետական
բնապահպանական
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն,
ՀՀ պետական
գնումների կոմիտե
2002-
2003 թթ. եւ
միջազգային
ֆինանսավորում՝

բնապահպանական
մարմինների
նյութատեխնիկական
բազայի հզորացում
պետական տեսչություն եւ
տարածքային
տեսչություններ
● «Սեւան» ԱՊ
պահպանության
ծառայություն
● Գեղարքունիքի, Վայոց
ձորի եւ Սյունիքի
մարզպետարաններ,
«Սեւան» ԱՊ եւ
անտառտնտեսություններ
մարզպետներշարունա-
կական
Համաշ. բանկ 1,0
մլն ԱՄՆ դոլար
3.19Արտադրական եւ
կենցաղային թափոնների
տեղադրման
համակարգի
կատարելագործում
Գործող աղբավայրերի
բարեկարգում եւ
անհրաժեշտության
դեպքում նորերի ստեղծում
ՄարզպետներՇրջակա միջավայրի
նախարարություն
2003 թ. եւ
շարունա-
կական
միջազգային
ֆինանսավորում՝
Համաշ. բանկ 0.5
մլն ԱՄՆ դոլար
3.20Խախտված ջրային
էկոհամակարգի
վերականգնում
Գիլլի լճի
վերականգնում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
Մարզպետարան,
համայնքներ
2002-
2004 թթ.
միջ.
ֆինանսավորում
Գլոբալ էկոլ.
հիմնադրամ 1 մլն
ԱՄՆ դոլ.
3.21Ձկան պաշարների
համալրում
Արժեքավոր եւ
հազվագյուտ
ձկնատեսակների
վերարտադրության
ապահովում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ պետական
գնումների գործակալություն
2002 թ. եւ
շարունա-
կական
պետբյուջե`
2002 թ. համար
9,975
3.22Սեւանա լճի
էկոհամակարգի
վերականգնման
գիտահետազոտական
աշխատանքների
համապարփակ
ծրագրերի մշակում
էկոհամակարգի
վերականգնման եւ կայուն
օգտագործման գիտական
հիմունքների մշակում
ՀՀ ԳԱԱՇրջակա միջավայրի
նախարարություն
2002 թ. եւ
շարունա-
կական
-
3.23«Սեւան» ազգային
պարկի պահպանություն
Ազգային պարկի
պահպանության
իրականացում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
2002 թ.պետբյուջե
73,131
3.24Լճի շրջակայքի շուրջ
5000հա
անտառաշերտերի
մաքրում, կոճղերի
հեռացում եւ նոր
անտառաշերտերի
հիմնում
● Լճի մակարդակը 6
մ բարձրացնելու հետ
կապված հին
անտառաբների եւ կոճղերի
մաքրում
Շրջակա միջավայրի
նախարարություն
ՀՀ ԳԱԱ2007-
2030 թթ.
միջ.
ֆինանսավորում
Համաշ. բանկ 35
մլն ԱՄՆ դոլար
● Անտառաշերտերի
հիմնում եւ խնամքմիջ.
ֆինանսավորում
Համաշ. բանկ 25
մլն դոլար
3.25Այլընտրանքային
ջրային ռեսուրսների
օգտագործումը նոր
ջրամբարների
կառուցմամբ
● Զիրակի ջրամբարի
կառուցում-25 մլն խոր.մ
ՀՀ քաղաքաշինության
նախարարություն
ՀՀ ջրային
տնտեսության պետական
կոմիտե
2007-
2030 թթ.
միջ.
ֆինանս. Համաշ.
բանկ 40մլն ԱՄՆ
դ.
● Գետիկվանքի
ջրամբարի կառուցում - 23
մլն խոր.մ
միջ.
ֆինանս. Համաշ.
բանկ 50մլն ԱՄՆ
դ.
● Ջրամբար Վեդի
գետի վրա - 38 մլն խոր.մ
միջ.
ֆինանս. Համաշ.
բանկ 40 մլն ԱՄՆ
դ.

*) Ֆինանսավորման ծավալները ենթակա են ճշգրտման` համաձայն ամեն տարվա համար նախատեսվող բյուջեի:
(հավելվածը փոփ. 04.03.20 ՀՕ-116-Ն)

Հավելված 3

Ժ Ա Մ Ա Ն Ա Կ Ա Վ Ո Ր Ծ Ր Ա Գ Ի Ր

2008 ԹՎԱԿԱՆԻՆ ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻՑ ՋՐԻ ԲԱՑԹՈՂՈՒՄՆԵՐԻ ՏԱՐԵԿԱՆ ԱՌԱՎԵԼԱԳՈՒՅՆ
ՉԱՓԱՔԱՆԱԿԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
(հավելվածը 10.06.08 ՀՕ-115-Ն-ի 1-ին հոդվածի փոփոխության մասով գործում է մինչեւ
01.12.2008-ը` նույն օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն)

Հավելված 3
1

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳԻՐ

2012 ԹՎԱԿԱՆԻՆ ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻՑ ՋՐԻ ԲԱՑԹՈՂՈՒՄՆԵՐԻ ՏԱՐԵԿԱՆ ԱՌԱՎԵԼԱԳՈՒՅՆ
ՉԱՓԱՔԱՆԱԿԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
(հավելվածը 22.06.12 ՀՕ-171-Ն-ի 1-ին հոդվածի փոփոխության մասով գործում է մինչեւ
01.01.2012-ը` նույն օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն)

Հավելված 4

(հավելվածը 21.06.14 ՀՕ-81-Ն-ի 1-ին հոդվածի փոփոխության մասով գործում է մինչեւ

01.01.2015-ը` նույն օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն)

Հավելված 5

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳԻՐ

2017 ԹՎԱԿԱՆԻՆ ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻՑ ՋՐԻ ԲԱՑ ԹՈՂՆՄԱՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ԱՌԱՎԵԼԱԳՈՒՅՆ
ՉԱՓԱՔԱՆԱԿԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
(հավելվածը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը (եթե օրենքով
այլ բան նախատեսված չէ)` 06.07.17 ՀՕ-116-Ն-ի 4-րդ հոդվածի համաձայն)

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ
2017 թվականին Սեւանա լճից ջրի բաց թողնման տարեկան առավելագույն չափաքանակի
փոփոխության վերաբերյալ ժամանակավոր ծրագիրը (այսուհետ` Ծրագիր) մշակված է
համաձայն Օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետի երկրորդ պարբերության դրույթների:
Ծրագիրը նպատակաուղղված է 2017 թվականին Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-իռիգացիոն
համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի ենթակայությամբ գտնվող հողատարածքների
ոռոգումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակ ապահովելուն:

2. ՆԵՐԿԱ ՎԻՃԱԿԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ
Օրենքով ամրագրված է լճից ջրի բաց թողնման առավելագույն չափաքանակ՝ 170 մլն մ
3
:
Ջրբացթողումներն իրականացվում են Հայաստանի Հանրապետության կառավարության
ամենամյա որոշումներով ամրագրված ամենամյա չափաքանակների շրջանակներում՝
սահմանված կարգին համապատասխան:
Եղել են տարիներ, երբ լճից 170 մլն մ
3
ծավալով ջրբացթողնման դեպքում ոռոգման ջրի
դեֆիցիտը լրացվել է Մխչյանի, Ռանչպարի, ինչպես նաեւ խորքային հորերի՝ պոմպերով
մեխանիկական լրացուցիչ ջրարտադրության միջոցով, որն էլ ոռոգման ջրամատակարարման
կազմակերպությունների համար առաջացրել է չնախատեսված նոր ֆինանսական
պարտավորություններ:
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության ԱԻՆ հիդրոմետ ծառայության տեղեկատվության՝
2016 թվականի համեմատ 2017 թվականին գրանցվել է գետերի շուրջ 20 % սակավ
ջրատվություն: 2017 թվականի հունիսի 20-ի դրությամբ (սույն օրենքի նախագծի մշակման
ժամանակ) անցած տարվա նույն օրվա համեմատ ջրամբարներում առկա ջրի դեֆիցիտը
կազմել է 189 մլն մ
3
, չնայած այն հանգամանքին, որ անցած տարվա համեմատ այս տարի
ջրամբարներից այդ օրվա դրությամբ 35 մլն մ
3
-ով պակաս ջրօգտագործում է իրականացվել:
Նշվածով պայմանավորված՝ 2017 թվականի հունիսի 20-ի դրությամբ Սեւանա լճից ոռոգման
նպատակով ջրբացթողումն արդեն կազմում է 58.5 մլն մ
3
անցած տարվա 14.3 մլն մ
3
-ի
փոխարեն:
Առկա եւ առաջիկայում սպասվելիք բարձր ջերմաստիճանի հետ կապված՝ բնականաբար
կմեծանա նաեւ ջրի պահանջարկը: Դա կպահանջի նախորդ տարվա նույն
ժամանակահատվածի համեմատ առավել ջրամատակարարում:
2016 թվականի հունիսի 19-ին 2015 թվականի նույն օրվա դրությամբ Սեւանա լճի ջրի
մակարդակն ավելացել է 16 սմ-ով (տարբերության առավելագույն ցուցանիշը 24.08.2016
թվականին գրանցվել է 32 սմ), իսկ 2017 թվականի հունիսի 19-ին 2016 թվականի նույն օրվա
դրությամբ՝ եւս 18 սմ-ով:

3. ԾՐԱԳՐԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ ԵՎ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ
Ծրագրի հիմնական նպատակն է Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-իռիգացիոն համակարգից
սնվող ոռոգման համակարգերի իշխման տակ գտնվող ոռոգելի հողատարածքների ոռոգումն
իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակի ապահովումը:
Այդ նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ առաջնային հիմնական խնդիրը նաեւ
օրենքով սահմանված ոռոգման նպատակով լճից ջրի տարեկան բաց թողնման 170 մլն մ
3
չափաքանակի ավելացումն է՝ դարձնելով այն մինչեւ 270 մլն մ
3
:
Սույն ծրագրի մշակման համար առկա են հետեւյալ հիմքերը.
- Սեւան-Հրազդան ջրառի իշխման տարածքներում այս տարի նախորդ տարվա համեմատ
Ապարանի եւ Ազատի ջրամբարներում ոռոգման ջրաքանակը պակաս է շուրջ 17 մլն մ
3
-ով,
Հրազդան գետի ջրատվությունը` 40 մլն մ
3
-ով (2016 թվականին եղել է 150 մլն մ
3
, 2017-ի նույն
ժամանակահատվածում` 110 մլն մ
3
).
- 2016 թվականին եւս 60 մլն մ
3
ջուր արտադրվել է Մխչյան եւ Ռանչպար
պոմպակայաններով, որի ծախսը կազմել է 1.2 մլրդ դրամ:
Այսպիսով՝ Սեւան-Հրազդան համակարգում առկա է 117 մլն մ
3
ջրի դեֆիցիտ անցած տարվա
համեմատ: Նախորդ տարվա սցենարով ջրամատակարարում իրականացնելու դեպքում
Մխչյան եւ Ռանչպար պոմպակայանները կարող են լրացնել այս դեֆիցիտի միայն 50%-ը, այդ
իսկ պատճառով Սեւանա լճից լրացուցիչ ջրառը դառնում է անհրաժեշտություն:
Խնդիրն առավել սուր բնույթ է ստանում, երբ Սեւան-Հրազդան համակարգի կարիքներին
գումարվում են Ախուրյան-Արաքս համակարգի խնդիրները: 2016 թվականի համեմատ
Ախուրյանի ջրամբարը 105 մլն մ
3
-ով պակաս է լցվել (անցած տարի եղել է 545 մլն մ
3
, 2017
թվականին` 440 մլն մ
3
):

Ախուրյան-Արաքս համակարգի իշխման տակ գտնվող հողատարածքների ջրի պակասը
լրացնելու միակ տարբերակը մեխանիկական ջրարտադրությունն է Արմավիրի
տարածաշրջանի խորքային հորերի շահագործման միջոցով, որը կպահանջի առնվազն 1.2 -
1.3 մլրդ դրամի էլեկտրաէներգիայի ծախս:
2016 թվականի սցենարով աշխատելու, Սեւանա լճից լրացուցիչ ջրառ չիրականացնելու
դեպքում համակարգում առկա կմնան հետեւյալ չլուծվող խնդիրները.
- Սեւան-Հրազդան համակարգում` 50 մլն մ
3
ջրի դեֆիցիտ.
- Ախուրյան-Արաքս համակարգում` 105 մլն մ
3
ջրի դեֆիցիտ:
Այսպիսով՝ երկու համակարգերում էլ կունենանք թերոռոգում, որը կարող է հանգեցնել
անկառավարելի ռիսկերի, գյուղատնտեսական արտադրանքի վերջնարդյունքի կորստի` առ
ոչինչ դարձնելով նաեւ մինչ այդ իրականացված ջրամատակարարումը, ինչպես նաեւ շուրջ 130
հազ. հողօգտագործողների կատարած ծախսերն ու վճարումները:
Սեւանա լճից լրացուցիչ 100 մլն մ
3
ծավալով ջրբացթողումները հնարավորություն կտան
Սեւան-Հրազդան ոռոգման համակարգի Մխչյանի եւ Ռանչպարի պոմպակայանների
շահագործման փոխարեն կատարելու մեխանիկական ջրարտադրություն Ախուրյան-Արաքս
ոռոգման համակարգի իշխման տակ գտնվող՝ Արմավիրի տարածաշրջանի տեղական
խորքային հորերից, որի շնորհիվ համակարգում շուրջ 1.2 մլրդ դրամի լրացուցիչ
էլեկտրաէներգիայի ծախս չի առաջանա:
Լճից մինչեւ լրացուցիչ 100 մլն մ
3
ծավալով ջրի բաց թողնման ավելացումը, ըստ նախնական
գնահատականների, հնարավորություն կտա նաեւ Սեւան-Հրազդան դերիվացիոն համակարգի
հիդրոէլեկտրակայաններում լրացուցիչ արտադրել եւս շուրջ 97 մլն կիլովատ-ժամ
էլեկտրաէներգիա: Սեւան-Հրազդան կասկադի հիդրոէլեկտրակայաններում արտադրված
էլեկտրական էներգիայի վաճառքից «Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա» եւ «Հայաստանի
էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերությունների հասույթի եւ կատարած
ծախսերի տարբերությունից առաջացող շահույթը կուղղվի Հայաստանի Հանրապետության
կառավարության սահմանած նպատակային ներդրումներ իրականացնելուն:
Լրացուցիչ ջրբացթողումները լճի ջրի մակարդակի վրա բացասական ազդեցություն չեն
ունենա, քանի որ Օրենքի ընդունման պահին Սեւանա լճի ջրի մակարդակը կազմել է 1896.32 մ:
2017 թվականի հունվարի 1-ին այն կազմել է 1900.46 մ: Այս նիշերի տարբերությամբ
պայմանավորված, եւ, հաշվի առնելով Բալթիկ ծովի մակարդակի ճշգրտման/կոլերացիայով
ընդունված 0,20 մ նիշի բարձրացման գործակիցը, Սեւանա լճի ջրի մակարդակը Օրենքի
ընդունումից հետո 2017 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ փաստացի բարձրացել է 3.94 մ-
ով:
Լրացուցիչ 100 մլն մ
3
ջրբացթողումը, ըստ հաշվարկների, կարող է հանգեցնել Սեւանա լճի
ջրի մակարդակի մինչեւ 8 սմ անկման, որի պարագայում նույնիսկ անցած տարվա նույն օրվա
համեմատ կապահովվի շուրջ 10 սմ (18-8) Սեւանա լճի ջրի մակարդակի բարձր նիշ: Նշվածով
պայմանավորված՝ լրացուցիչ ջրբացթողումները չեն խախտի Օրենքով սահմանված՝ Սեւանա
լճի ջրի մակարդակի դրական հաշվեկշռի պահպանման պայմանները:
Որակական առումով առաջարկվող փոփոխությունը նույնպես լճի վրա բացասական
ազդեցություն չի ունենա՝ պայմանավորված լճի ջրի ծավալի ավելացմամբ եւ ջրհավաք
ավազանում Մարտունի, Գավառ, Վարդենիս եւ Ջերմուկ քաղաքների կեղտաջրերի մաքրման
կայանների գործարկմամբ:

4. ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԻՑ ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ
Ծրագրի իրականացումից ակնկալվում են հետեւյալ արդյունքները.
1) հողերին մատակարարվող ոռոգման ջրի դեֆիցիտի մեղմում.
2) ոռոգում իրականացնող կազմակերպություններում մեխանիկական ջրարտադրության
փոխարինում ինքնահոսով եւ էլեկտրաէներգիայի մասով նոր պարտքերի չձեւավորում:

5. ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԸՆԹԱՑՔԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ
Օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի
բացթողումների տարեկան առավելագույն (170 մլն մ
3
) չափաքանակից ավել բացթողումը
պետք է իրականացվի Հայաստանի Հանրապետության կառավարության համապատասխան
որոշումներով` ջրային համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմնի
ներկայացրած կանխատեսումային առաջարկությունների հիման վրա:
Ջրային համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր
տասնօրյակը մեկ Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն պետք է ներկայացնի
համապատասխան հաշվետվություն` Օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով
նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն (170 մլն մ
3
)
չափաքանակից ավել բաց թողնված ջրաքանակի վերաբերյալ:
Էներգետիկայի բնագավառի լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր ամիս
Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն պետք է ներկայացնի համապատասխան
հաշվետվություն` Օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով նախատեսված` Սեւանա լճից
ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն (170 մլն մ
3
) չափաքանակից ավել բաց թողնված
ջրաքանակի օգտագործման շնորհիվ արտադրված էլեկտրական էներգիայի քանակի եւ դրա
հետ կապված կատարված վճարումների վերաբերյալ:
Սեւանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովը սույն Ծրագրի
գործողության ընթացքում իրականացնում է փորձագիտական հետազոտություններ, որոնց

արդյունքները ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն եւ
Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով:
(հավելվածը լրաց. 06.07.17 ՀՕ-116-Ն)

Հավելված N 6

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳԻՐ
2018 ԹՎԱԿԱՆԻՆ ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻՑ ՋՐԻ ԲԱՑԹՈՂՄԱՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ԱՌԱՎԵԼԱԳՈՒՅՆ
ՉԱՓԱՔԱՆԱԿԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
(հավելվածը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը (եթե
օրենքով այլ բան նախատեսված չէ)` 29.08.2018 ՀՕ-373-Ն-ի 4-րդ հոդվածի համաձայն)

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ
2018 թվականին Սեւանա լճից ջրի բացթողման տարեկան առավելագույն չափաքանակի
փոփոխության վերաբերյալ ժամանակավոր ծրագիրը (այսուհետ` Ծրագիր) մշակված է
համաձայն «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին»
Հայաստանի Հանրապետության օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետի երկրորդ
պարբերության դրույթների:
Ծրագիրը նպատակաուղղված է 2018 թվականին Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-իռիգացիոն
համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի ենթակայությամբ գտնվող հողատարածքների
ոռոգումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակ ապահովելուն:

2. ՆԵՐԿԱ ՎԻՃԱԿԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸ
«Սեւանա լճի էկոհամակարգերի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին»
օրենքով (այսուհետ՝ Օրենք) ամրագրված է լճից ջրի բացթողման առավելագույն չափաքանակ՝
170 մլն մ
3
: Ջրբացթողումներն իրականացվում են Կառավարության ամենամյա որոշումներով
ամրագրված ամենամյա չափաքանակների շրջանակներում՝ սահմանված կարգին
համապատասխան:
2016 թվականի նորմալ ջրատվության տարվա համեմատ, ինչպես 2017 թվականը (Սեւանա
լճից բաց է թողնվել 266.757 մլն մ
3
ջուր), այնպես էլ 2018 թվականը դիտվել են սակավ
ջրատվության տարիներ: 2018 թվականի հունիսի 15-ի դրությամբ, 2016 թվականի՝ որպես
նորմալ ջրատվության տարվա նույն օրվա համեմատ, ջրամբարներում առկա ջրի դեֆիցիտը
կազմել է 155 մլն մ
3
, իսկ Սեւան-Հրազդան ոռոգման համակարգը սնող Ապարանի, Ազատի եւ
Մարմարիկի ջրամբարներում՝ 35 մլն մ
3
:
Անխուսափելի է նաեւ ջրի դեֆիցիտ Սեւան-Հրազդան համակարգը սնող Հրազդան գետի
ջրատվությունում հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին: Սեւան-Հրազդան համակարգի իշխման տակ
գտնվող 36 հազ. հա հողատարածքների ջրապահովվածության հաշվարկներում նախատեսվել
է Հրազդան գետի ջրատվությունն ամբողջ ոռոգման ժամանակահատվածում 165 մլն մ
3
(ինչպես 2016 թվականին), որից հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին՝ 110 մլն մ
3
: Սակայն գետերի
բազմամյա ջրագրության տվյալների համաձայն՝ սակավաջուր տարում այդ ամիսներին
Հրազդան գետի հոսքը կազմել է 5.8 մ
3
/վրկ (55-60 մլն մ
3
), առանձին տարիներին՝ շուրջ 70 մլն մ
3
կամ նախատեսվածից 40-45 մլն մ
3
պակաս: Այսպիսով, 2018 թվականին համակարգի
ոռոգման ջրի դեֆիցիտը 2016 թվականի համեմատ կկազմի շուրջ 40 մլն մ
3
:
Սեւանա լճից հունիսի 15-ի դրությամբ 2016 թվականին բաց է թողնվել 8.978 մլն մ
3
, 2017
թվականին՝ 52.231 մլն մ
3
, 2018 թվականին՝ 27.268 մլն մ
3
ջուր, իսկ Արփա-Սեւան թունելով 2016
թվականին Սեւանա լիճ է տեղափոխվել համապատասխանաբար 94.341 մլն մ
3
, 2017
թվականին՝ 87.876 մլն մ
3
, 2018 թվականին՝ 111.121 մլն մ
3
ջուր:

3. ԾՐԱԳՐԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ ԵՎ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ
Ծրագրի հիմնական նպատակն է Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-իռիգացիոն համակարգից
սնվող ոռոգման համակարգերի իշխման տակ գտնվող ոռոգելի հողատարածքների ոռոգումն
իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակի ապահովումը:
Այդ նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ առաջնային հիմնական խնդիրը նաեւ
օրենքով սահմանված ոռոգման նպատակով լճից տարեկան բացթողման 170 մլն մ
3
չափաքանակի ավելացումն է՝ այն դարձնելով մինչեւ 210 մլն մ
3
:
Լճից մինչեւ լրացուցիչ 40 մլն մ
3
ծավալով ջրբացթողման ավելացումը, ըստ նախնական
գնահատականների, հնարավորություն կտա նաեւ Սեւան-Հրազդան դերիվացիոն համակարգի
հէկ-երում լրացուցիչ արտադրելու եւս շուրջ 38 մլն կՎտ/ժամ էլեկտրաէներգիա: Սեւան-
Հրազդան կասկադի հիդրոէլեկտրակայաններում արտադրված էլեկտրական էներգիայի
վաճառքից «Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա» եւ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր»
փակ բաժնետիրական ընկերությունների հասույթի եւ կատարած ծախսերի տարբերությունից
առաջացող շահույթը կուղղվի Կառավարության սահմանած նպատակային ներդրումներ
իրականացնելուն:

4. ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԻՑ ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ
Ծրագրի իրականացումից ակնկալվում են հետեւյալ արդյունքները.

1) հողերին մատակարարվող ոռոգման ջրի դեֆիցիտի մեղմում.
2) ոռոգում իրականացնող կազմակերպություններում մեխանիկական ջրարտադրության
մեծացում:

5. ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԸՆԹԱՑՔԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ
«Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին»
Հայաստանի Հանրապետության օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով
նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն չափաքանակից
(170 մլն մ
3
) ավել բացթողումը պետք է իրականացվի Կառավարության համապատասխան
որոշումներով` ջրային համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմնի
ներկայացրած կանխատեսումային առաջարկությունների հիման վրա:
Ջրային համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր
տասնօրյակը մեկ Կառավարություն պետք է ներկայացնի համապատասխան
հաշվետվություն` «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման,
վերարտադրման եւ օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը
հաստատելու մասին» օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով նախատեսված` Սեւանա
լճից ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավել բաց
թողնված ջրաքանակի վերաբերյալ:
Էներգետիկայի բնագավառում լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր ամիս
Կառավարություն պետք է ներկայացնի համապատասխան հաշվետվություն` «Սեւանա լճի
էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ օգտագործման
միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին» օրենքով
հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի բացթողումների
տարեկան առավելագույն չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավել բաց թողնված ջրաքանակի
օգտագործման միջոցով արտադրված էլեկտրական էներգիայի քանակի եւ դրա հետ կապված
կատարված վճարումների վերաբերյալ:
Սեւանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովը սույն ծրագրի
գործողության ընթացքում իրականացնում է փորձագիտական հետազոտություններ, որոնց
արդյունքները ներկայացնում է Կառավարություն եւ Ազգային ժողով:
(հավելվածը լրաց. 29.08.18 ՀՕ-373-Ն)

Հավելված 7

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳԻՐ

2021 ԹՎԱԿԱՆԻՆ ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻՑ ՋՐԻ ԲԱՑԹՈՂՆՄԱՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ԱՌԱՎԵԼԱԳՈՒՅՆ
ՉԱՓԱՔԱՆԱԿԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
(հավելվածը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը` 17.08.21
ՀՕ-322-Ն-ի 4-րդ հոդվածի համաձայն)

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

2021 թվականին Սեւանա լճից ջրի բացթողնման տարեկան առավելագույն չափաքանակի
փոփոխության վերաբերյալ ժամանակավոր ծրագիրը մշակված է համաձայն «Սեւանա լճի
էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ օգտագործման
միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին» Հայաստանի
Հանրապետության օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետի երկրորդ պարբերության
դրույթների:
Ժամանակավոր ծրագիրը նպատակաուղղված է 2021 թվականին Սեւան-Հրազդան
էներգետիկ իռիգացիոն համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի ենթակայությամբ
գտնվող հողատարածքների ոռոգումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակ
ապահովելուն:

2. ՆԵՐԿԱ ՎԻՃԱԿԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

Օրենքով ամրագրված է Սեւանա լճից ջրի բացթողնման առավելագույն չափաքանակ՝ 170
մլն մ
3
: Ջրբացթողումներն իրականացվում են Հայաստանի Հանրապետության
կառավարության ամենամյա որոշումներով ամրագրված ամենամյա չափաքանակների
շրջանակներում՝ սահմանված կարգին համապատասխան:
Սեւան-Հրազդան համակարգի իշխման տակ գտնվող 5 ջրօգտագործողների
ընկերությունների պայմանագրերով հաստատված 31.4 հազ. հա հողատարածքների ոռոգումն
իրականացվում է Մարմարիկի, Ապարանի, Ազատի ջրամբարների, Մխչյանի եւ Ռանչպարի
պոմպակայանների, Հրազդան գետի ու Սեւանա լճի ջրբացթողումների միջոցով:
2021 թվականին Հայաստանի Հանրապետության համեմատաբար 12 խոշոր
ջրամբարների առավելագույն լցվածությունը կազմել է 526.7 մլն մ
3
՝ 2020 թվականի
առավելագույն 667.5 մլն մ
3
լցվածության համեմատ թերլցվածությունը կազմել է 140.8 մլն մ
3
:
2021 թվականի օգոստոսի 1-ի դրությամբ ջրամբարների լցվածությունը եղել է 226.2 մլն մ
3
,

իսկ 2020 թվականի նույն ժամանակահատվածում՝ 351.9 մլն մ
3
, դեֆիցիտը կազմել է 125.7 մլն
մ
3
:
Սեւան-Հրազդան ոռոգման համակարգը սնող Ապարանի, Ազատի եւ Մարմարիկի
ջրամբարներից չնախատեսված ջրալրում իրականացնելու պատճառով 2021 թվականի
օգոստոսի 1-ի դրությամբ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ
ջրամբարներում առաջացել է 21.43 մլն մ
3
ջրի դեֆիցիտ:
Հրազդան գետի ջրատվությունը 2021 թվականի ամբողջ ոռոգման ժամանակահատվածում
պլանավորվել է շուրջ 170 մլն մ
3
(վերջին 4 տարիների միջին ջրատվությունը կազմում է 190.8
մլն մ
3
)։ Ինչպես փաստացի իրավիճակը, այնպես էլ գետերի բազմամյա ջրագրության
տվյալները փաստում են, որ նմանատիպ տարում Հրազդան գետից հնարավոր կլինի վերցնել
ընդամենը 116 մլն մ
3
ջուր, որը նախատեսվածից պակաս կլինի շուրջ 54 մլն մ
3
-ով:
Մխչյանի եւ Ռանչպարի պոմպակայաններով 2021 թվականի ոռոգման ողջ շրջանում
պլանավորվել էր արտադրել շուրջ 14.8 մլն մ
3
ջուր (պոմպակայանների շահագործումը
կախված է էլեկտրաէներգիայի լարումից, մղման խողովակաշարերի տեխնիկական
հնարավորություններից):
Սույն թվականի օգոստոսի 1-ի դրությամբ փաստացի արտադրվել է 13.8 մլն մ
3
ջուր, կամ
պլանավորվածի նկատմամբ մնացել է արտադրել մեկ մլն մ
3
ջուր։ Պոմպակայաններով
նախատեսվել է լրացուցիչ արտադրել եւս 22.1 մլն մ
3
ջուր, որի դեպքում կծախսվի
նախատեսվածից շուրջ 11 մլն կՎտ/ժ ավել էլեկտրաէներգիա, որն իր հերթին կառաջացնի
շուրջ 450 մլն դրամի ծախս:
Սեւանա լճից 2021 թվականին, նախորդ տարվա համեմատ, ոռոգման նպատակով
ջրբացթողումներն սկսվել են 10 օր շուտ, եւ այդ ընթացքում արդեն իսկ իրականացվել է 19 մլն
մ
3
ջրառ: Տարածաշրջանի գետերում ջրի կտրուկ նվազման հետեւանքով առաջացել է
ջրապահանջարկի նկատմամբ դեֆիցիտ, եւ Սեւանա լճից 2021 թվականին իրականացված
ավել ջրառին զուգահեռ այն լրացվել է Սեւանա լճի բացթողումների եւ մեխանիկական
ջրարտադրության միջոցների հաշվին։
Սեւանա լճից 2019 թվականի օգոստոսի 15-ի դրությամբ բաց է թողնվել 99.825 մլն մ
3
, 2020
թվականին՝ 115.858 մլն մ
3
, 2021 թվականին՝ 168.244 մլն մ
3
ջուր: Արփա-Սեւան թունելով 2019
թվականին Սեւանա լիճ է տեղափոխվել 148.246 մլն մ
3
, 2020 թվականին՝ 165.385 մլն մ
3
, 2021
թվականին՝ 133.833 մլն մ
3
ջուր:

3. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ ԵՎ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

Ժամանակավոր ծրագրի հիմնական նպատակն է Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-իռիգացիոն
համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի իշխման տակ գտնվող ոռոգելի
հողատարածքների ոռոգումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակի
ապահովումը:
Այդ նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ առաջնային հիմնական խնդիրը նաեւ
օրենքով սահմանված՝ ոռոգման նպատակով Սեւանա լճից տարեկան բացթողնման 170 մլն մ
3
չափաքանակի ավելացումն է՝ այն դարձնելով մինչեւ 245 մլն մ
3
:
Սեւանա լճից մինչեւ լրացուցիչ 75 մլն մ
3
ծավալով ջրբացթողնման ավելացումը 2021
թվականի ընթացքում Սեւանա լճից բաց թողնվող ջրի 170 մլն մ
3
-ը գերազանցող չափաքանակի
հաշվին արտադրվող էլեկտրաէներգիայի վաճառքից «Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա»
եւ «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» փակ բաժնետիրական ընկերություններում
առաջացող լրացուցիչ գումարները կուղղվեն ոռոգման համակարգերի արդիականացմանը։
Տարեկան արդյունքներով Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների չծախսված մնացորդն
ուղղվում է այդ հաշվից հաջորդ տարում կատարվելիք բյուջետային ելքերի նախահաշվով
նախատեսվող բյուջետային ելքերի ֆինանսավորմանը:

4. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԻՑ ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ

Ժամանակավոր ծրագրի իրականացումից ակնկալվում է հողերին մատակարարվող
ոռոգման ջրի դեֆիցիտի մեղմում։

5. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԸՆԹԱՑՔԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ջրային համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր
տասնօրյակը մեկ Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն պետք է ներկայացնի
համապատասխան հաշվետվություն «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման,
պահպանման, վերարտադրման եւ օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր
ծրագրերը հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով հաստատված
ծրագրի 6.1-ին կետով նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի բացթողումների տարեկան
առավելագույն չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավել բաց թողնված ջրաքանակի վերաբերյալ:
Էներգետիկայի բնագավառում լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր ամիս
Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն պետք է ներկայացնի համապատասխան
հաշվետվություն «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման,
վերարտադրման եւ օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը
հաստատելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին

կետով նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն
չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավելի բաց թողնված ջրաքանակի օգտագործմամբ արտադրված
էլեկտրաէներգիայի քանակության եւ դրա հետ կապված կատարված վճարումների
վերաբերյալ:
Սեւանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովը սույն Ժամանակավոր
ծրագրի գործողության ընթացքում իրականացնում է փորձագիտական հետազոտություններ,
որոնց արդյունքները ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն եւ
Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով:
(հավելվածը լրաց. 17.08.21 ՀՕ-322-Ն)

Հավելված 8

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳԻՐ

2023 ԹՎԱԿԱՆԻՆ ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻՑ ՋՐԻ ԲԱՑԹՈՂՄԱՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ԱՌԱՎԵԼԱԳՈՒՅՆ ՉԱՓԱՔԱՆԱԿԻ
ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ
1. 2023 թվականին Սեւանա լճից ջրի բացթողման տարեկան առավելագույն չափաքանակի
փոփոխության վերաբերյալ ժամանակավոր ծրագիրը (այսուհետ` Ծրագիր) մշակված է
համաձայն «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին»
օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետի երկրորդ պարբերության դրույթների:
2. Ծրագիրը նպատակաուղղված է 2023 թվականին Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-
իռիգացիոն համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի ենթակայությամբ գտնվող
հողատարածքների ոռոգումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակ
ապահովելուն:

2. ՆԵՐԿԱ ՎԻՃԱԿԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ
3. «Սեւանա լճի էկոհամակարգերի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին»
օրենքով ամրագրված է լճից ջրի բացթողման առավելագույն չափաքանակ՝ 170 մլն մ
3
:
Ջրբացթողումներն իրականացվում են Կառավարության ամենամյա որոշումներով
ամրագրված չափաքանակի շրջանակներում՝ սահմանված կարգին համապատասխան:
4. Սեւան-Հրազդան դերիվացիոն համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի իշխման
տակ գտնվող ոռոգելի հողերից 2023 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ, ջրօգտագործողների
ներկայացրած ջրապահանջի համաձայն, պայմանագրային ոռոգվելիք հողատարածքների
մակերեսը կազմել է շուրջ 31.3 հազ. հա, իսկ ոռոգման ջրի պահանջարկը համակարգերի
գլխամասերում կկազմի շուրջ 445,3 մլն մ
3
:
5. Հարկ է նշել, որ 2023 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ հանրապետության
համեմատաբար խոշոր ջրամբարների լցվածությունը կազմում է 382,8 մլն մ
3
, որը, 2022
թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ, պակաս է 224,3 մլն մ
3
-ով (607,1 մլն մ
3
-
382,8 մլն մ
3
= 224,3 մլն մ
3
):
6. Տեւական շոգ եւ չոր եղանակով պայմանավորված՝ Մարմարիկ, Հրազդան, Քասախ եւ
Ազատ գետերում կտրուկ նվազել է ջրի հոսքը, եւ ջրապահանջը լրացնելու նպատակով ինչպես
ջրամբարներից, այնպես էլ Սեւանա լճից կատարվել են պլանավորածից վաղ ջրբացթողումներ
(նախորդ տարվա համեմատ՝ 20 օր շուտ):
7. Հարկ է նշել, որ Հրազդան գետում միջին ամսական հոսքը 2023 թվականի ապրիլ եւ
մայիս ամիսներին դիտվել է համապատասխանաբար 6,86 մ
3
/վրկ եւ 9,52 մ
3
/վրկ այն դեպքում,
երբ նույն ցուցանիշները 2022 թվականին կազմել են համապատասխանաբար 15,8 մ
3
/վրկ եւ
23,2 մ
3
/վրկ:
8. 2023 թվականի հավանական սակավաջրության պայմաններում ոռոգման բնականոն
ջրամատակարարումն ապահովելու նպատակով, հիմք ընդունելով
«Հիդրոօդերեւութաբանության եւ մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տրամադրած
կանխատեսումը, վերը նշված հողատարածքները սնող ջրաղբյուրների ջրառաջարկը հունիսի
1-ի դրությամբ կազմում է՝
Հրազդան գետ+Մարմարիկի ջրամբարից՝ շուրջ 112,3 մլն մ
3
,
Ազատի ջրամբարից՝ շուրջ 20 մլն մ
3
,
Ապարանի ջրամբարից՝ շուրջ 0 մլն մ
3
,
Սեւանա լճից՝ շուրջ 146 մլն մ
3
,
Մխչյանի եւ Ռանչպարի պոմպակայանների առավելագույն հզորության գործարկմամբ՝
շուրջ 45,6 մլն մ
3
:
Ընդամենը՝ շուրջ 323,9 մլն մ
3
,
Դեֆիցիտը՝ շուրջ 121,4 մլն մ
3
:
9. Նշված դեֆիցիտը հնարավոր է մեղմել հրատապ միջոցառումների շնորհիվ լրացուցիչ
մեխանիկական ջրարտադրությամբ՝ շուրջ 51,4 մլն մ
3
, եւ Սեւանա լճից լրացուցիչ
ջրբացթողումներով՝ մինչեւ 70 մլն մ
3
:
10. Միաժամանակ Սեւանա լճից հունիսի 5-ի դրությամբ 2022 թվականին բաց է թողնվել

1.028 մլն մ
3
, 2023 թվականին՝ 28.334 մլն մ
3
ջուր, իսկ Արփա-Սեւան թունելով Սեւանա լիճ է
տեղափոխվել համապատասխանաբար 123,138 մլն մ
3
եւ 63,880 մլն մ
3
ջուր:

3. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ ԵՎ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ
11. Ծրագրի հիմնական նպատակն է Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-իռիգացիոն
համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի իշխման տակ գտնվող ոռոգելի
հողատարածքների ոռոգումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակի
ապահովումը:
12. Այդ նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ առաջնային հիմնական խնդիրը նաեւ
օրենքով սահմանված՝ ոռոգման նպատակով լճից տարեկան բացթողման 170 մլն մ
3
չափաքանակի ավելացումն է՝ այն դարձնելով մինչեւ 240 մլն մ
3
:
13. Լճից մինչեւ լրացուցիչ 70 մլն մ
3
ծավալով ջրբացթողման ավելացումը, ըստ նախնական
գնահատականների, հնարավորություն կտա նաեւ Սեւան-Հրազդան դերիվացիոն համակարգի
ՀԷԿ-երում լրացուցիչ արտադրելու եւս շուրջ 44 մլն կՎտ/ժամ էլեկտրաէներգիա (համաձայն
2021 թվականին կատարված հաշվարկների): Սեւան-Հրազդան կասկադի
հիդրոէլեկտրակայաններում արտադրված էլեկտրաէներգիայի վաճառքից «Միջազգային
էներգետիկ կորպորացիա» եւ «Երեւանի ջերմաէլեկտրակենտրոն» փակ բաժնետիրական
ընկերությունների հասույթի եւ կատարած ծախսերի տարբերությունից առաջացող շահույթը
կուղղվի Կառավարության սահմանած նպատակային ներդրումներ իրականացնելուն:

4. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ԿԱՏԱՐումԻՑ ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ
14. Ծրագրի կատարումից ակնկալվում են հետեւյալ արդյունքները.
1) հողերին մատակարարվող ոռոգման ջրի դեֆիցիտի մեղմում,
2) ոռոգում կատարող կազմակերպություններում մեխանիկական ջրարտադրության
փոխարինում ինքնահոսով եւ էլեկտրաէներգիայի մասով նոր պարտքերի չձեւավորում:

5. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆ ԸՆԹԱՑՔԻ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ
15. «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին»
օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի
բացթողումների տարեկան առավելագույն չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավել բացթողումը
պետք է կատարվի Կառավարության համապատասխան որոշումներով` ջրային
համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմնի ներկայացրած
կանխատեսումային առաջարկությունների հիման վրա:
16. Ջրային համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր
տասնօրյակը մեկ Կառավարություն պետք է ներկայացնի համապատասխան
հաշվետվություն` «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման,
վերարտադրման եւ օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը
հաստատելու մասին» օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով նախատեսված` Սեւանա
լճից ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավել բաց
թողնված ջրաքանակի վերաբերյալ:
17. Էներգետիկայի բնագավառում լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր ամիս
Կառավարություն պետք է ներկայացնի համապատասխան հաշվետվություն` «Սեւանա լճի
էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ օգտագործման
միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին» օրենքով
հաստատված ծրագրի 6.1-ին կետով նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի բացթողումների
տարեկան առավելագույն չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավել բաց թողնված ջրաքանակի
օգտագործմամբ արտադրված էլեկտրաէներգիայի քանակի եւ դրա հետ կապված
վճարումների վերաբերյալ:
18. Սեւանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովը սույն ծրագրի
գործողության ընթացքում իրականացնում է փորձագիտական հետազոտություններ, որոնց
արդյունքները ներկայացնում է Կառավարություն եւ Ազգային ժողով:
(հավելվածը լրաց. 12.07.23 ՀՕ-254-Ն)
(հավելվածը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը (եթե
օրենքով այլ բան նախատեսված չէ)` 12.07.23 ՀՕ-254-Ն օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն)

Հավելված N 9

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳԻՐ

2025 ԹՎԱԿԱՆԻՆ ՍԵՎԱՆԱ ԼՃԻՑ ՋՐԻ ԲԱՑԹՈՂՄԱՆ ՏԱՐԵԿԱՆ ԱՌԱՎԵԼԱԳՈՒՅՆ ՉԱՓԱՔԱՆԱԿԻ
ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

1. ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ
1. 2025 թվականին Սեւանա լճից ջրի բաց թողնման տարեկան առավելագույն
չափաքանակի փոփոխության վերաբերյալ ժամանակավոր ծրագիրը (այսուհետ` Ծրագիր)
մշակված է համաձայն «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման,
վերարտադրման եւ օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը

հաստատելու մասին» օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1 կետի երկրորդ պարբերության
դրույթների:
2. Ծրագիրը նպատակաուղղված է 2025 թվականին Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-
իռիգացիոն համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի ենթակայությամբ գտնվող
հողատարածքների ոռոգումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակ
ապահովելուն:

2. ՆԵՐԿԱ ՎԻՃԱԿԻ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ
3. «Սեւանա լճի էկոհամակարգերի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին» ՀՀ
օրենքով (այսուհետ՝ Օրենք)` ամրագրված է լճից ջրի բացթողման առավելագույն չափաքանակ
170 մլն մ
3
: Ջրբացթողումներն իրականացվում են ՀՀ կառավարության ամենամյա
որոշումներով ամրագրված ամենամյա չափաքանակների շրջանակներում՝ սահմանված
կարգին համապատասխան:
4. Սեւան-Հրազդան դերիվացիոն համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի իշխման
տակ գտնվող ոռոգելի հողերից 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ,
ջրօգտագործողների կողմից ներկայացված ջրապահանջի համաձայն, պայմանագրային
ոռոգվելիք հողատարածությունների մակերեսը կազմել է շուրջ 31.3 հազ հա, իսկ ոռոգման ջրի
պահանջարկը համակարգերի գլխամասերում կկազմի շուրջ 441.32 մլն մ
3
:
5. Հարկ է նշել, որ 2025 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ հանրապետության
համեմատաբար խոշոր ջրամբարների լցվածությունը կազմում է 228.31 մլն մ
3
, որը 2024
թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ պակաս է 142.41 մլն մ
3-
ով /370.72 մլն մ
3
-
228.31 մլն մ
3
= 142.41 մլն մ
3
/:
6. Տեւական շոգ եւ չոր եղանակով պայմանավորված Մարմարիկ, Հրազդան, Քասախ եւ
Ազատ գետերում կտրուկ նվազել է ջրի հոսքը եւ ջրապահանջը լրացնելու նպատակով ինչպես
ջրամբարներից, այնպես էլ Սեւանա լճից իրականացվել են պլանավորածից վաղ
ջրբացթողումներ՝ նախորդ տարվա համեմատ մեկնարկել է 10 օր շուտ:
7. Հարկ է նշել, որ Հրազդան գետում միջին ամսական հոսքը 2025 թվականի հուլիս եւ
օգոստոս ամիսներին դիտվել է համապատասխանաբար 5.61 մ
3
/վրկ եւ 4.0 մ
3
/վրկ, այն
դեպքում, երբ նույն ցուցանիշները 2024 թվականին կազմել են համապատասխանաբար 6.68
մ
3
/վրկ եւ 6.47 մ
3
/վրկ:
8. 2025 թվականի հավանական սակավաջրության պայմաններում ոռոգման բնականոն
ջրամատակարարումն ապահովելու նպատակով, հիմք ընդունելով
«Հիդրոօդերեւութաբանության եւ մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կողմից տրամադրված
կանխատեսումը, վերը նշված հողատարածքները սնող ջրաղբյուրների ջրառաջարկը
սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ կազմում է՝
Հրազդան գետ+Մարմարիկի ջրամբարից՝ շուրջ 151.8 մլն մ
3
,
Ազատի ջրամբարից՝ շուրջ 50.2 մլն մ
3
,
Ապարանի ջրամբարից՝ շուրջ 11 մլն մ
3
,
Սեւանա լճից՝ շուրջ 167 մլն մ
3
,
Մխչյանի եւ Ռանչպար պոմպակայանների առավելագույն հզորությամբ գործարկմամբ՝
շուրջ 31.3 մլն մ3:
Ընդամենը՝ շուրջ 411.3 մլն մ3,
Դեֆիցիտը՝ շուրջ 30 մլն մ3

:
9. Նշված դեֆիցիտը մինչեւ հոկտեմբերի 1-ը ընկած ժամանակաշրջանի համար հրատապ է
եւ անհրաժեշտ է լրացնել Սեւանա լճից լրացուցիչ ջրբացթողումներով՝ մինչեւ 30 մլն մ3:
10. Միաժամանակ, Սեւանա լճից սեպտեմբերի 8-ի դրությամբ 2024 թվականին բաց է
թողնվել 120.194 մլն մ
3
, 2025 թվականին՝ 166.466 մլն մ
3
ջուր, իսկ Արփա-Սեւան թունելով
Սեւանա լիճ է տեղափոխվել համապատասխանաբար 180.249 մլն մ
3
եւ 108.384 մլն մ
3
ջուր:

3. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ ԵՎ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐ

11. Ծրագրի հիմնական նպատակն է Սեւան-Հրազդան էներգետիկ-իռիգացիոն
համակարգից սնվող ոռոգման համակարգերի իշխման տակ գտնվող ոռոգելի
հողատարածքների ոռոգումն իրականացնելու նպատակով անհրաժեշտ ջրաքանակի
ապահովումը:
12. Այդ նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ առաջնային հիմնական խնդիրը նաեւ
օրենքով սահմանված ոռոգման նպատակով լճից տարեկան բացթողման 170 մլն մ
3
չափաքանակի ավելացումն է՝ այն դարձնելով մինչեւ 200 մլն մ
3
:
13. Լճից մինչեւ լրացուցիչ 30 մլն մ
3
ծավալով ջրբացթողման ավելացումը հնարավորություն
կտա նաեւ Սեւան-Հրազդան դերիվացիոն համակարգի ՀԷԿ-երում արտադրել լրացուցիչ
էլեկտրաէներգիա: Սեւան-Հրազդան կասկադի հիդրոէլեկտրակայաններում արտադրված
էլեկտրական էներգիայի վաճառքից «Միջազգային էներգետիկ կորպորացիա» եւ «Երեւանի
ջերմաէլեկտրակենտրոն» փակ բաժնետիրական ընկերությունների հասույթի եւ կատարած
ծախսերի տարբերությունից առաջացող շահույթը կուղղվի Հայաստանի Հանրապետության

կառավարության սահմանած նպատակային ներդրումներ իրականացնելուն:

4. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԻՑ ԱԿՆԿԱԼՎՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ
14. Ծրագրի իրականացումից ակնկալվում են հետեւյալ արդյունքները`
1) հողերին մատակարարվող ոռոգման ջրի դեֆիցիտի մեղմում,
2) ոռոգում իրականացնող կազմակերպությունների մոտ մեխանիկական
ջրարտադրության փոխարինում ինքնահոսով եւ էլեկտրաէներգիայի մասով նոր պարտքերի
չձեւավորում:

5. ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ ԾՐԱԳՐԻ ԻՐԱԿԱՆԱՑՄԱՆ ԸՆԹԱՑՔԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

15. «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման եւ
օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին»
օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-րդ կետով նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի
բացթողումների տարեկան առավելագույն չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավել բացթողումը
պետք է իրականացվի Հայաստանի Հանրապետության կառավարության համապատասխան
որոշումներով` ջրային համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմնի
ներկայացրած կանխատեսումային առաջարկությունների հիման վրա:
16. Ջրային համակարգերի կառավարման լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր
տասնօրյակը մեկ Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն պետք է ներկայացնի
համապատասխան հաշվետվություն` «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման,
պահպանման, վերարտադրման եւ օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր
ծրագրերը հաստատելու մասին» օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-րդ կետով
նախատեսված` Սեւանա լճից ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն չափաքանակից
(170 մլն մ
3
) ավել բաց թողնված ջրաքանակի վերաբերյալ:
17. Էներգետիկայի բնագավառում լիազորված պետական մարմինը յուրաքանչյուր ամիս
Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն պետք է ներկայացնի համապատասխան
հաշվետվություն` «Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման,
վերարտադրման եւ օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը
հաստատելու մասին» օրենքով հաստատված ծրագրի 6.1-րդ կետով նախատեսված` Սեւանա
լճից ջրի բացթողումների տարեկան առավելագույն չափաքանակից (170 մլն մ
3
) ավելի բաց
թողնված ջրաքանակի օգտագործման արդյունքում արտադրված էլեկտրական էներգիայի
քանակության եւ դրա հետ կապված կատարված վճարումների վերաբերյալ:
18. Սեւանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովը սույն ծրագրի
գործողության ընթացքում իրականացնում է փորձագիտական հետազոտություններ, որի
արդյունքները ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանը եւ
Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովին:
(հավելվածը լրաց. 12.09.25 ՀՕ-275-Ն)
(հավելվածը գործում է մինչեւ Արտաբյուջետային հաշվի միջոցների սպառումը (եթե
օրենքով այլ բան նախատեսված չէ) 12.09.25 ՀՕ-275-Ն օրենքի 4-րդ հոդվածի համաձայն)
Փոփոխման պատմություն
Փոփոխող ակտՀամապատասխան ինկորպորացիան
12.09.2025, ՀՕ-275-Ն13.09.2025, ՀՕ-276
12.07.2023, ՀՕ-254-Ն02.08.2023, ՀՕ-276
17.08.2021, ՀՕ-322-Ն17.08.2021, ՀՕ-276
04.03.2020, ՀՕ-116-Ն04.04.2020, ՀՕ-276
06.12.2019, ՀՕ-270-Ն26.12.2019, ՀՕ-276
29.08.2018, ՀՕ-373-Ն31.08.2018, ՀՕ-276
06.07.2017, ՀՕ-116-Ն21.07.2017, ՀՕ-276
21.06.2014, ՀՕ-81-Ն17.07.2014, ՀՕ-276
22.06.2012, ՀՕ-171-Ն19.07.2012, ՀՕ-276
21.08.2008, ՀՕ-136-Ն24.08.2008, ՀՕ-276
10.06.2008, ՀՕ-115-Ն10.07.2008, ՀՕ-276

Փոփոխված ակտ
Փոփոխող ակտՀամապատասխան ինկորպորացիան

Структура документа

Выделенная статья

Поиск по документу

Чат с GPT помощником

Перевод документа